Flora Xhemani Baba
Njihuni me Fabion dhe Birjanën, çiftin që kanë vendosur të qëndrojnë në Shqipëri, dhe të çojnë përpara biznesin e familjes
Në dy dekadat e punës tonë në turizëm, aspektet që kemi shijuar e shijojmë më shumë, janë takimet me njerëzit e turizmit. Ata që në tregun e vështirë dhe kaotik shqiptar i kanë hapur shtigjet me duar. Dhe kur themi me duar nuk e kemi fjalën në sensin figurativ por për kuptimin e parë të fjalës.
Fjala vjen kur shkuam të vizitojmë Hanin e Çetës në Kavajë, si një restorant i ri tradicional dhe takuam Fabion e Birjanën, një çift i ri e simpatik në të gjitha kuptimet, prindër të një djali 5-vjeçar, bashkë me historinë e tyre, zbuluam edhe gjurmët e para të historisë së gastronomisë së qytetit të Kavajës, fill pas viteve `90, kur lindën njësitë e para turistike.
Ata na treguan se si katër vjet më parë nisën këtë aventurë të re, në një moment nga ata që zakonisht përbëjnë shtysën për të dalë nga zona e komfortit. Një sipërmarje që nuk ishte as e profesionit e as e stilit të tyre të jetës, ajo si një punonjëse banke e ai si inxhinier IT në gjykatën e qytetit, që nuk kishin asnjë përvojë vetjake as në gastronomi e as në menaxhim. “Ama e dinim shumë mirë se çfarë donim. Kishim kohë që e projektonim në mendje po thjesht duhet të vinte ai momenti. Mes dilemës së madhe, të ikim jashtë apo të rrimë të bëjmë diçka të dy bashkë, fitoi kjo e dyta”.
Dëshira e madhe ishte të ripërtërinin historinë e familjes tonë në fushën e gastronomisë, e cila zë fill diku në vitin 1992, me një prej restoranteve më të bukura të asaj periudhe, që për hir të afërsisë me Italië, dshurisë për kinematografinë italiane dhe përvojave të para të shqiptarëve në emigrimit atje, e quajmën “Dolce Vita” Ishte restorati më i famshëm e më i frekuentuar i viteve `90 në të gjithë zonën e bregdetit Durrës-Kavaje.
View this post on Instagram
Zinxhiri i vështirësive ishte i larmishëm, po të mendosh që gjithë kjo histori filloi pak para se të niste pandemia, u pasua me pauzën botërore dhe po vazhdon me luhatjet e mëdha të krizës. Përveç familjes, të gjithë na thanë “keni lujt menç që do shkoni të hidhni paret në katun” (në dialektin e Kavajës). Për një biznes-foshnje, ishin vështirësi të mjaftueshme që të mos mbijetonte. Shto këtu edhe faktin që sapo ishin bërë prindër dhe gjithë përvoja e re përpara tyre ishte si një det që duhej t`i hynin me këmbë.
Kur pastaj restorani u hap dhe fluksi i njerëzve erdhi si ajo batica e detit që nuk e pret, tregon Birjana, atëhere përvesha mëngët dhe u futa në kuzhinë. E kuptuam se drejtimi nuk do vinte nga qielli po nga duart tona. Dhe kur them drejtimi, e kam fjalën për çdo aspekt. Nuk mund të shpresonim tek zgjidhja derisa të gjenim kuzhinier, kamerier, banakier etj., etj., por i vumë shpatullat vetë.
Natyrisht në krahun tonë ishin vazhdimisht familjet tona, që nuk na lanë për asnjë çast vetëm. Vjehrra ime ka qenë mbështetja ime kryesore, sidomos për djalin që ishte vetëm një vjeç, duke më krijuar mundësinë të punoja deri në 16 orë në ditë.
I thashë mamit të më mësonte byrekun me qumësht, kabuninë, hasuden, tavën e kosit, që deri atëhere , ca i dija e ca s`i dija se fundja si të gjitha vajzat e reja, nga universiteti drejt e në punë dhe përsa kohë mami im i qante këto gatime (si të gjitha mamat e Kavajës), s`kisha pasur nevojë t`i mësoja. Pastaj avash-avash ia mora dorën dhe fillova t`i përsos, t`i zbukuroj por pa e humbur kurrsesi shijen dhe përbërjen e origjinalit sepse ky ishte qëllimi; hapja e një restoranti me gatime tradicionale shtëpie të zonës së Kavajës.
Kurse për grupin e bylmetrave, e kisha të thjeshtë sepse familja jonë ka më shumë se njëzet vjet që menaxhon një baxho të vogël me bylmet organik, me qumështin që e merr nga fshatarët e zonës dhe nuk ka pranuar kurrë ta rrisë kapacitetin me përbërës industrialë për të shtuar fitimet. Ata prodhojnë bylmet e djathra vetëm për pak dyqane të qytetit të Kavajës dhe fatmirësisht edhe për restorantin tonë por duke na mësuar neve që t`i bëjmë në kuzhinën e Hanit.
View this post on Instagram
Kavaja ka gatime të mrekullueshme disa prej të cilave nuk gjenden në asnjë qytet tjetër. Për shembull askush tjetër në Shqipëri nuk gatuan byrek me qumësht si ai që bëhet në Kavajë. Kabunia jonë me karafil e me rrush të thatë, që unë shpeshherë e pasuroj edhe me fiq ose me kanellë, është sidoqoftë e veçantë në raport me qytetet e tjera që e gatuajnë. Po kështu hasudja që e bëjmë edhe revani apo tava e kosit.
Tani që mund të themi se kemi ndërtuar klientelën tonë besnike, duam të shkojmë pak më përtej. Kemi dëshirë të angazhojmë gratë artizane të Kavajës, meqë tani kanë krijuar shqatën e tyre, që të krijojnë për ne veshje dhe punime dore tradicionale, që të krijojmë një kënd etnografik. Kështu turistët e huaj që janë shtuar shumë dy vitet e fundit, mund të adminrojnë edhe trashëgimië tonë e pse jo edhe të blejnë suvenire nga Kavaja dhe jo ato kineze nëpër dyqane.
Pyetjes tonë nëse kanë ndër mend të ndërtojnë edhe një bujtinë, për të hyrë plotësisht në lëmin e agroturzimit, Fabio i përgjigjet me “po” por vetëm nëse do arrijnë të bien dakord me banorët e zonës për “t`i lëshuar pak vend” nga ullishtat e tyre. Për momentin ata japin e marrin produktet e kopshteve të tyre, shpendët, perimet, frutat por nesër ky shkëmbim mund të zgjerohet dhe banorët gjithashtu mund të hapin dyert e tyre për turistët e të ndajnë bashkë bukurinë e kodrinave.
Një restorant me gatime të shkëlqyera tradicionale është një arsye e mjaftueshme për ta bërë klientelën shqiptare të udhëtojë edhe me dhjetëra e disa herë edhe qindra kilometra por një turist i huaj, pasi e shijon këtë kuzhinë, pyet “çfarë mund të vizitoj në zonë?”
Dhe nëse ka mbaruar së lëpiri gishtat nga gatimet e Birjanës, pasi ka shijuar edhe një kafe me panoramën më të bukur të Adriatikut që duket përtej gardheve me jaseminë të Hanit e ullinjve të kodrave të Çetës, vizitori mund të shkojë vetëm 200-300 metra më tutje për të vizituar monumentin e kultit më të veçantë në Shqipëri, Kishën e Çetës ose Kishën e Shënepremtes. është një momument kulture unikal, si e vetmja kishë romano-gotike në vendin tonë dhe ruhet aq me fanatizëm, sa është e veshtirë ta gjesh hapur nëse nuk është e diel.
Por edhe për këtë Fabio e Birjana kanë ndër mend të marrin masa sepse shumë shpejt do të bien dakord me agjencitë dhe me autoritetet fetare që kanë në menaxhim edhe kishën që për grupet e turistëve që do të vijnë tek Hani për të shijuar gatimet e tyre, do të mundësojnë edhe një vizitë në kishë dhe një guidë hiking në kodrat e bukura mbuluar me ullinj shekullorë. Dhe në një të ardhme jo të largët, të rizgjojnë edhe traditat që kjo zonë ka pasur dikur, kur i gjithë qyteti vinte të festonte Paspashkën, rreth e qark kishës e nën hijen e ullinjve.
Ja pra sesi ndodh ajo që kemi thënë shpeshherë, që mjafton një bërthamë e vogël agroturistike e hedhur diku në një tokë pjellore, që në zonën përkatëse të rritet oferta turistike dhe bashkë me të edhe numri i turistëve, që sjell me vete edhe mirëqenien e komunitetit lokal.
Kavaja një qytet me bregdet të mrekullueshëm dhe ndër më të vizituarit në të gjithë vijën bregdetare, nuk është një qytet që shquhet për fluks vizitorësh, edhe pse ka një xhami të vjetër, një kullë sahati dyqindvjeçare dhe një muze etnografik ndër më të pasurit në vend. Duhen ca Fabio e ca Birjana, që të “trazojnë ujrat”, të zgjojnë vëmendjen e drejtuesve lokalë dhe t`i bëjnë agjencitë turistike të kthejnë sytë nga ata, që të gjithë së bashku të ndërtojnë atë që po kërkojmë aq shumë; ofertën e turizmit të qëndrueshëm në ndihmë të komunitetit lokal.
by Jonida Shano & VIS Albania
Për të disatin edicion radhazi Shqipëria iu bashkua eventit më të madh ndërkombëtar të ushqimit, “Terra Madre – Salone del Gusto” , i cili zhvillohet çdo dy vjet, kushtuar politikave ushqimore, bujqësisë së qëndrueshme dhe mjedisit, që këtë vit numëronte edicionin e tij të 14-të.
5 ditët e eventit të zhvilluar nga data 22-26 shtator 2022 në Parkun Dora të Torinos, këtë vit iu kushtuan RIGJENERIMIT. Nëse vitet 2020 dhe 2021 do të ishin vitet e rimëkëmbjes, ky vit do të ishte ai i një rinovimi rrënjësor të nevojshëm për një tranzicion të vërtetë agroekologjik, i cili – sipas Slow Food – mund dhe duhet të fillojë nga përmirësimi i praktikave bujqësore, sistemet e prodhimit dhe shpërndarjes, dietat dhe zakonet e konsumit, në qytete dhe fshatra të vegjël.
Komuniteti i Slow Food në Shqipëri, i mbështetur për herë të parë nga Ministria e Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural, konceptoi dhe u prezantua me një zinxhir ushqimor kushtuar drithit, kësaj kulture bujqësore kaq bazike por po aq të rëndësishme për jetët tona. Zinxhiri nis me drithin, i cili më pas bluhet, sitet, zihet brumë dhe shoqërohet me produkte tipike vendore, të prodhuara nga fermerët e prodhuesit e vegjël dhe të gatuara nga shefat e kuzhinës të Aleancës Slow Food, të cilët ruajnë traditën, biodiversitetin dhe shijen shqiptare. Pikërisht këtu zë zanafillë edhe slogani “MANY HANDS OF ALBANIA” me të cilin Shqipëria u prezantua në këtë event.
Një zinxhir i tërë që bënë bashkë shumë duar. Pasi bluhet drithi, sitet sipas traditës shqiptare në sita druri dhe më pas amvisat shqiptare të krahinave të ndryshme e gatuajnë sipas përkatësive dhe traditës territoriale nga ku vijnë. Përmeti si byrek apo mesnik, Dibra si jufka, Korça si petka, Lezha si laknur, Gjirokastra si Osa dhe një pjesë e mirë e zonave të tjera si byrek të llojeve të ndryshme. I gjithë ky zinxhir, i cili promovon kulturën buknore shqiptare, shijet origjinale të territoreve tona të larmishme biologjikisht, ka një qëllim: RigjenerAKSION, të rigjenerojmë tokat tona duke ruajtur historinë, traditën dhe identitetin.
I fokusuar tek fermerët e prodhuesit e vegjël dhe prezantimit të traditës, kreativitetit të mendjes dhe të duarve, aktiviteti bashkoi komunitete të cilat kishin si qëllim ruajtjen e biodiversitetit, mbrojtjen e ushqimit dhe të produkteve tipike vendore.
Udhëtimi i Shqipërisë në “Terra Madre
Salone del Gusto” 2022
Lëvizja globale e rrjetit Slow Food mblodhi rreth 3000 delegatë nga 130 vende të botës, ndër to edhe Shqipëria, e cila me pjesëmarrjen e 20 delegatëve si prodhues, shefa kuzhine, aktivistë dhe bota akademike u prezantua në Torino me një triumf shijesh, aromash dhe ngjyrash, në harmoni të përsosur me konceptet e filozofisë së Slow Food: ushqim i pastër, i mirë dhe i drejtë.
Gjithçka ndryshon me ndryshimin e epokave, zakoneve, mendimeve, madje edhe shijet për ushqimin.
Çdo gjë ka kohën e vet.
Patjetër, derisa atje, nëpër rrugë, mes njerëzve, nëpër sheshe, nëpër shtëpi, në qytete, në botë, u përhap aroma e atyre recetave të lashta, të gatuara ngadalë, pa nxitim. U përhap edhe aroma e grurit apo misrit të sapo bluar, bukës së gatuar në furrë druri, e djathit “Mishavinë” nga Kelmendi, domateve dhe hideve në vaj, “Osave” të Gjirokastrës të gatuara me mishin e thatë nga Malësia e Madhe e Zadrima.
Dhe ja tek u zgjua menjëherë ajo lidhje e pazgjidhshme mes ushqimit dhe kujtesës, e aftë për të ngjallur kujtime të një epoke të shkuar dhe që na shoqëron gjatë gjithë jetës, si ëmbëlsirat tona të parapëlqyera kur ishim fëmijë, eksperimentet tona të para në kuzhinë, drekat e gatuara nga gjyshja, receta familjare që kalojnë brez pas brezi, ai ushqim i veçantë që prej vitesh ka shënuar momentet tona të lumtura.
Ndaj është e natyrshme të mos habitemi përse stenda e Shqipërisë në Terra Madre – Salone del Gusto 2022 ishte më e dyndyra me njerëz nga mëngjesi herët deri në orët e vona të mbrëmjes.
Ishte një pjesëmarrje madhështore që erdhi si rezultat i sinergjive pozitive ndërmjet Ministrisë së Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural, Agjencisë Italiane të Bashkëpunimit për Zhvillim (AICS), VIS Albania, DeP Dora e Pajtimit, Mrizi i Zanave, Luga e Argjendtë, komunitetit Slow Food në Shqipëri nga veriu në jug, si: Slow Food Elbasan, Slow Food Fishta, Slow Food Gjirokastra, Slow Food Sofra e Kelmendit, Slow Food Tirana, aktivistëve të Klosit, Shkodrës, Durrësit e Malësisë së Madhe, Universitetit Bujqësor të Tiranës, Engim dhe Aleancës Slow Food të Kuzhinierëve me përfaqësues Altin Prenga dhe Naim Bashmili.
Skenari i një stende druri tërësisht ekologjike, i zbukuruar nga prania e mullirit të gurit të prodhuar në mënyrë artizanale nga dy të rinj nga Tale në krahinën e Shëngjinit. Një ide e realizuar brenda 24 orëve nga Altin Prenga i “Mrizi i Zanave”, Besmir Rrjolli i “DeP Dora e Pajtimit”, shefi i kuzhinës Arbër Kukaj dhe vullnetarë shqiptarë me banim në Itali.
Një stendë e furnizuar me energji elektrike nëpërmjet paneleve diellore dhe që donte të demostronte kuzhinat e një kohe të shkuar por aktuale në shumë zona të Shqipërisë, ku gatuhej me furra dhe soba druri dhe ku, shumë shefa kuzhine nga vende të tjera të botës, përgatitën recetat e tyre, duke e shndërruar stendën e Shqipërisë në një hapësirë pa kufij dhe shkëmbimi të ndërsjellë, me në fokus biodiversitetin dhe trashëgiminë gastronomike.
Aty ku fuqia e kujtesës së ushqimit, mes pasionit dhe nostalgjisë, bëri që kuzhinierë shqiptarë, të cilët kanë emigruar në Itali prej më shumë se 20 vitesh, të vinin për të bashkëpunuar në stendën e Shqipërisë.
Shefa kuzhine të cilët së bashku me kuzhinierët e Aleancës Slow Food, kanë bërë të pamundurën për të promovuar punën e vazhdueshme të kryer nga Komuniteti i Slow Food në Shqipëri. Me një vokacion inteligjent inovativ, por gjithmonë duke respektuar traditën, kanë mundur të transformojnë cilësinë e jashtëzakonshme të brumit, lëndëve të para dhe specialiteteve agroushqimore shqiptare, në xhevahirë gastronomikë.
TERRA MADRE – SALONE DEL GUSTO 2022 DITË PAS DITE
DITA I
Këtë vit përveç një prezantimi dinjitoz të Shqipërisë, çelja e eventit na bëri të ndiheshim akoma më shumë krenarë me prerjen e shiritit të eventit nga Altin Prenga i “Mrizi i Zanave”, një shef kuzhine tanimë i njohur edhe përtej kufijve shqiptarë dhe një mbështetës i kahershëm i lëvizjes Slow Food në Shqipëri, një nga themeluesit dhe promotorët më të fuqishëm të saj. Në prani të themeluesit të Slow Food International Carlo Petrini, të Kryetarit të Bashkisë së Torinos Stefano Lo Russo, ish Kryeministrit italian dhe Komisionerit Evropian për Ekonominë Paolo Gentolini, Presidentit të Rajonit të Piemontes Alberto Cirio dhe shumë autoritete të tjera prestigjoze, kështu u festua çelja e këtij edicioni të ri.
Ministrja e Bujqësisë dhe e Zhvillimit Rural Znj. Frida Krifca vizitoi stendën e Shqipërisë dhe shprehu mbështetjen që ka dhënë Ministria me besimin në punën e përbashkët të fermerëve të vegjël, të cilët mund të grupohen në komunitete të vogla Slow Food në Shqipëri dhe që kanë mbi një dekadë që bëjnë një punë fantastike për ruajtjen e vlerave tradicionale, produkteve tipike, të bujqësisë shqiptare që ka aq shumë për të folur dhe pjesëmarrja në këtë event është pikërisht për të dëshmuar dhe prezantuar punën e tyre të jashtëzakonshme. Ajo shtoi se nëpërmjet politikave të ministrisë janë mbështetur rreth 70 subjekte të tilla që kanë si objektiv aktivitetin e organizuar ekonomik, të cilët mund të aksesojnë në financime deri edhe tek fermerët më të vegjël që prodhojnë në mënyrë të qëndrueshme. Së fundmi është kaluar edhe ligji mbi skemat e cilësisë ku po identifikohen një sërë produktesh të origjinës së mbrojtur, si djathi “Mishavinë” i cili prodhohet në Kelmend, mjalti i Bedunicës, Kallmeti etj. Ministria është në proçes nëpërmjet politikave të saj për ruajtjen, mbrojtjen dhe vlerësimin të këtyre produkte.
DITA II
Dita filloi që në çelje të saj me vizitorë të shumtë dhe adhurues të ushqimit, të mahnitur nga larmia e produkteve dhe e përpunimit të tyre dhe të shijeve e aromave unike, me interes rreth produkteve të veçanta e për të ditur më shumë rreth përgatitjes së tyre.
Gjatë kësaj dite Shef Naim Bashmili nga Aleanca Slow Food e Kuzhinierëve përgatiti në një nga sesionet shijuese të RigenerAction kushtuar “Petëve, djathit, e të tjera – të gjitha format e byrekut”, Krypanecin me presh, një gatim tipik të zonës së Elbasanit. Pjatat tipike shqiptare të sjella nga e shkuara e largët e traditës dhe tashmë të rifutura në “Arka e Shijes” ishin disa nga surprizat e panairit më të madh të ushqimit në botë.
Shumë duart e Shqipërisë ofruan për shijim përveç gatesave të gatuara në moment në sobat me dru, produkte tipike të zonave të ndryshme të Shqipërisë nga Veriu në Jug.
Nga Veriu i Shqipërisë shijuan raki, reçel e liker boronice, fiq të thatë, mish të thatë, aguliçe, mjaltë, djathë nga zona e Malësisë së Madhe, si “Mishavinë”, një djathë i bjeshkëve e staneve të Kelmendit, i vlerësuar në vitin 2021 me çmimin e tretë në “Slow Cheese”, një event kushtuar barinjve dhe prodhuesve të djathit artizan, të cilët refuzojnë mënyrat e shkurtra që ofron teknologjia moderne dhe punojnë me respekt për natyralitetin, traditën dhe mirëqenien e kafshëve dhe që është tanimë një Presidium i konsoliduar i Slow Food; turshi të llojeve të ndryshme, djathë, sallam të tymosur, miell gruri e misri, groshë, verëra nga zona Zadrimës; raki manaferre, reçel fiku dhe qershie nga zona e Klosit, Burrel. Shqipëria e Mesme me vajin e ullirit Valmi nga zona e Elbasanit dhe reçelëra e pekmez nga zona e Fierit, ndërsa Jugu i Shqipërisë me “Osat e Gjirokastrës”.
DITA III
Në ditën e III-të stendës ekologjikisht të qëndrueshme të “Many Hands Of Albania” i’u bashkuan edhe disa duar të rajonit, të cilët gatuan në të njëjtën kohë receta të ndryshme nga Shqipëria, Kosova dhe Mali i Zi.
Gjatë kësaj ditë Dhurata Thanasi – “Luga e Argjendtë” dhe Gjystina Grishaj – burrnesha e Malësisë gatuan byrek me spinaq, shumë i kërkuar dhe preferuar nga të gjithë vizitorët e stendës, qumështori i Librazhdit nga Shef Naim Bashmili, byreku me qepë dhe patate nga Lendita Hyseni nga Dukagjini i Pejës dhe hallvë nga Shef Amir nga Mali i Zi. Të gjitha gatesat u ofruan për vizitorët e stendës, të cilët padyshim dhanë vlerësimin e tyre maksimal për shijen e tyre.
Kuzhina e qëndrueshme, sobat me dru dhe stenda e ndërtuar në mënyrë të tillë ishte bërë një pikë referimi dhe mbështetje për shumë kuzhinierë dhe shefa të rrjetit Slow Food, të cilët vinin për të gatuar recetat e tyre ku i’u bashkoheshin në gatim edhe përfaqësuesit e Slow Food Shqipëri.
Gjatë të gjithë ditëve të panairit vajzat e grupit të Shqipërisë mbanin të veshura pjesë të veshjeve tradicionale shqiptare të zonave të ndryshme. Këto pjesë të veshjeve ishin padyshim manifestim i fuqishëm i kulturës dhe traditave shqiptare.
DITA IV
Edhe në ditën e IV-të në stendën e qëndrueshme të “Many Hands of Albania” u gatuan shumë receta të vjetra tradicionale shqiptare, ku Dhurata Thanasi nga “Luga e Argjendtë”, kërkuesja e palodhur e recetave të vjetra kudo nëpër Shqipëri, së bashku me Manjolën nga Slow Food Gjirokastra dhe “Edua Gjirokastër” dhe vajzat e tjera të grupit gatuan Osat e Gjirokastrës dhe petulla me gjalpë.
Petullat e shoqëruara me shurup pishe apo dredhaniku i gatuar me lakra, osat me mishin e thatë nuk do të harrohen kollaj nga adhuruesit e ushqimit.
Po ashtu pula me patate dhe qepë nga Lendita Hyseni, Krypaneci i Elbasanit nga Naim Bashmili, groshet laramane të Zadrimës me mish të thatë nga Arbër Kukaj (Mrizi i Zanave), vera kallmet, turshitë, vaji i ullirit nga Elbasani, djathi “Mishavinë” dhe reçelërat nga Malësia e Madhe zgjuan kërshërinë e vizitorëve për t’i shijuar, e që konfirmuan se aromat që zgjonin shqisat e tyre, zgjuan edhe qiellëzën e tyre me shijen e veçantë të çdo gatese.
Pjesëmarrësit nga Shqipëria u bënë pjesë edhe e disa takimeve dhe punëtorive me tematika të ndryshme, të cilat ishin në interes të punës së tyre të përditshme dhe për të ndarë përvojat e tyre e për të shkëmbyer praktika të mira.
DITA V
Gjatë kësaj dite në stendën “Many Hands of Albania” u derdhën pa kursim grimca tradite dhe shumë dashuri me ushqimet e përgatitura nga grupi shqiptar.
Në këndin kushtuar BIODIVERSITETIT, ku zhvilloheshin aktivitete të ndryshme, takime, zgjerim njohurish, promovim të shumë produkteve tipike nga e gjithë bota, promovuam edhe dy produkte tipike të Malësisë së Madhe: fiq të thatë dhe boronicë e egër.
Një moment takimi midis ekspozuesve dhe vizitorëve të pasionuar dhe të magjepsur nga historitë, produktet dhe territoret.
Një emocion unik që tregoi edhe një herë se sa energji dhe sa pasion sjell rrjeti Slow Food, por mbi të gjitha, tregoi një Shqipëri të mrekullueshme që më në fund ecën në unison, duke lartësuar pasuritë e saj mjedisore, natyrore, peizazhore, identitare dhe agro-ushqimore.
Çfarë mund të konsumohet në Shqipëri? Kjo është një ndër pyetjet që turistëve kudo nëpër botë, u vjen në mendje përpara se të vizitojnë vendin tonë, sikurse ndodh në çdo vend që udhëtohet. Sipas faqes së njohur për statistika në kulinari, Taste Atlas, Shqipëria është e ‘famshme’ për flinë.
Flija është një pjatë tradicionale e veriut të Shqipërisë, e cila piqet në saç dhe shtrohen petë pas pete. Kjo pjatë është një ndër asetet më tërheqëse të zonës së veriut të Shqipërisë për turistët, sidomos në Theth dhe Valbonë.
Në këtë atlas botëror të ushqimit, i cili është një magnet për turistët dhe burim informacioni, përmendet tjetër edhe pjatat me mish për të cilat Shqipëria ‘krenohet’.
Pjatat e tjera janë ‘qoftet e skuqura’, të cilat kanë përhapje të madhe në të gjithë vendin prej hapjes së Zgarave të shumta; tavë kosi- që është një ndër pjatat më tërheqëse për turistët për shkak të mosngjashmërisë së saj me asnjë pjatë të huaj. Ndërsa për ëmbëlsira, përmenden ballokumet e famshme të zonës së Elbasanit
Ndërsa Culture Trip, e cila ka sjellë një hartë me ushqimet më popullore në shtetet e Europës bazuar në kërkimet e motorit të kërkimit Google. Sipas saj, ushqimet më popullore në Ballkan janë kryesisht ushqimet me bazë mishi. Sipas hartës së publikuar, ushqimi më popullor në Shqipëri është ‘çomleku’.
Në Kosovë dhe në Serbi, ‘Peskavicat’, ndërsa në Maqedoni, pjata më popullore është ‘gjella me fasule’. Greqia është e njohur për ‘gjirot’, ndërsa Turqia për ‘qebabin’. Nuk kishte si të ishte ndryshe në Itali, ku ushqimi më popullor janë ‘pizza-t’. Në Zvicër është ‘djathi i shkrirë’.
Vetem rreth 15 km larg qytetit te Shkodres gjendet bar restorant “Zemra e Ballkanit. Ne Rragam te Gurit te zi mund te jete kjo nje nga destinacionet me te mira per te kaluar fundjaven.
Me te mberritur aty te paraqitet nje peisazh mahnites natyror e cila te ben te mbushesh thelle me fryme dhe te te kaploje nje ndjesi relaksi (fiks sic duhet te jete fundjava). Me pas ne hyrje te restorantit do te perballeni me pronarin i cili me buzeqeshje dhe shume perzemersi do tiu beje te ndiheni “si ne shetpine tuaj”. Tek “Zemra e Ballkanit” mund te shijoni dicka tek bari por me e keshillueshme eshte te konsumoni nje dreke apo darke. Dhe e dini pse… sepse aty do te gjeni nje menu jo shume te ngarkuar ku baza eshte mishi dhe peshku qe jane super te fresket.
Por te mbetet si sekret mes nesh… peshku aty eshte i mrekullueshem sidomos trofta e tymosur e cila duket sikur vjen nga parajsa kaq e mire eshte. Per te mos folur edhe per llojet e tjera te peshqve te cilet jane fantastik. Nese vendosni te kaloni nje dite tek “Zemra e Ballkanit” na besoni do te jete vendimi me i mire qe do te merrni.
Sepse aty do te gjeni relaksin, shijen e jashtzakonshme te ushimeve qe pergatiten ne menyre tradicionale por nje kohesisht ju mund te beni edhe toure per ne ishullin e Shurdhahut nje sherbim qe ofrohet nga vete restoranti. Por njekohesisht ne stinen e veres ju mund te beni plazh e te merrni rreze dielli pasi te zotet e “Zemra e Ballkanit” kane menduar tua bejne qendrimin aty sa me te kendshem.
Kur te vij mometi te largoheni pasi te keni shijuar cdo gje do te ndiheni te mbushur ne zemer por edhe barkun plot do ta keni… Keshtu qe mos u mendoni gjate por kete fundjave planifikoni te shijoni “Zemra e Ballkanit”
Me poshte mund te shihni nje foto-galeri:
Greeks love eating out, sharing impossibly big meals with family and friends in a drawn-out, convivial parade of dishes. Whether you’re eating seafood at a waterfront table or sampling contemporary Greek cuisine under the floodlit Acropolis, dining out in Greece is never just about what you eat, but the whole sensory experience.
Take a cue from the locals and go straight to the source, heading to seaside fishing hamlets for fresh fish or mountain villages for local meat. Seek out tavernas that produce their own vegetables, wine, and oil, where the fried potatoes are hand-cut and recipes are passed down through generations. Regional variations are a delight to explore – no two meals will be the same – and these are some hints for how to get started.
Devour Greece’s favorite street food, souvlaki
Greece’s adored fast food, souvlaki, comes as either gyros (meat cooked on a vertical rotisserie) or skewered meat versions wrapped in soft pita bread, with tomato, onion, and lashings of tzatziki. They often throw in some French fries, to give it a little extra heft. Usually, you’ll be choosing between pork or chicken, but once in a while, you might encounter lamb. If you’d like to eat it right there and then, ask for it “sto heri” – in hand.
Where to try it: Kostas in Athens – or any town in Greece.
Savor succulent fish and seafood
What’s a trip to Greece without seafood, in all its variations and glory? Fish is often grilled whole and drizzled with ladolemono (lemon and oil dressing). Smaller fish such as barbounia (red mullet) or maridha (whitebait) are lightly fried and you can eat the whitebait or anchovies whole, or delicately nibble the meat off the bones. Octopus is grilled, marinated, or stewed in wine sauce.
Other popular seafood dishes in Greece include soupies (cuttlefish) or calamari stuffed with cheese and herbs, and psarosoupa (fish soup) – which comes in as many variations as there are kitchens. The best way to avoid imports is to seek out tavernas run by local fishing families, then always pick out your fish and ask what it weighs if you want to know the price (sometimes staggering). Best of all, eat it on the shore.
Where to try it: Four Seasons Hydra, Hydra; Varoulko (Athens and Santorini); Captain Pipino’s, Antiparos.
Grab some great grilled meat
Greeks are masterful with grilled and spit-roasted meats. In addition to souvlaki, enjoy païdakia (lamb cutlets) and brizoles (pork chops) or fresh fish and calamari. From Tsiknopempti – a holiday when grilled meat is eaten before Lent – to the Easter celebrations where lamb is either grilled or spit-roasted to break the fast, and even a basic meal in a psistaria (restaurant serving grilled food), be sure to pick the skewers or chops up with your hands. No dainty silverware needed. Sides are often simple: potatoes, vegetables and dips.
Where to try it: Telis, Athens; Steki tou Ilia, Athens; Vassilis, Alyki; Klarinos, Lefkes.
Pretend you’re at Gramma’s house, with mayirefta
Home-style, one-pot, baked or casserole dishes, mayirefta are a staple of taverna life and therefore in the pantheon of typical Greek dishes. Stroll back into the restaurant to peruse what’s on offer. Prepared early, these dishes are left to cool to enhance the flavors and a good glance will whet your appetite as you choose.
Well-known mayirefta include moussaka (eggplant, minced meat, potatoes and cheese), yemista (vegetables stuffed with rice and herbs), lemonato (red meat or chicken with lemon and oregano) and stifadho (sweet, stewed meat with tomato and onion). But there are endless varieties, some vegetarian or vegan; others hearty meat, often served over rice, orzo, or pasta.
Where to try it: Mira, Parikia on Paros; Tereza, Myrsini on Tinos; tavernas all over Greece.
Delight in a mezedhes smorgasbord
These small dishes are usually shared and can serve as a full meal or simply appetizers to dishes yet to come. Classics include tzatziki (yogurt, cucumber and garlic), melitzanosalata (aubergine dip), taramasalata (fish roe dip), fava (split-pea puree with lemon juice), and saganaki (fried cheese). Also watch for keftedes (meatballs), loukaniko (pork sausage), grilled gavros (white anchovies), and dolmades (rice wrapped in marinated vine leaves). Classic pairing? Ouzo!
Where to try it: Tzitzikas & Mermingas, Athens; Halaris, Piso Livadi on Paros; To Maridaki on Hania, Crete; and Ston Pyrgo, Amorgos.
Crunch into crispy pies
Bakeries make endless variations of tyropita (cheese pie) and spanakopita (spinach pie), plus other pies, usually based on regional ingredients. In Crete, there is the luscious custard-filled bougatsa, as well as a seemingly endless variety of cheese pies with different herb and flavor accents, from honey to anise.
Where to try it: Bougatsa Iordanis, Hania on Crete; or Ariston, Athens.
Zap your palate with ouzo and other spirits
Ouzo – Greece’s famous liquor – has come to embody a way of eating and socializing, enjoyed with mezedhes during lazy, extended summer afternoons. Sipped slowly and ritually to cleanse the palate between dishes, ouzo is usually served in small bottles or karafakia (carafes) with a bowl of ice cubes to dilute it (turning it a cloudy white).
Ouzo is made from distilled grapes with residuals from fruit, grains and potatoes, and flavored with spices – primarily aniseed – giving it that licorice flavor. The best ouzo is produced on Lesvos.
Tsipouro is a distilled spirit, similar to grappa, that is made only in Greece. It’s created using the leftover must from pressing wine and is usually quaffed as an aperitif. Tsikoudia, also known as raki, is essentially the Cretan version of tsipouro.
If all of the above is too harsh a shot of alcohol for your tastes, you may well prefer the sweet liqueur mastiha, made with mastic resin grown on Chios. It’s an excellent digestive.
Where to try it: The World of Ouzo, Lesvos; and Mastiha Shop, Athens.
Sip on award-winning Greek wine
Greece’s wine industry benefits from some age-old indigenous varietals with unique character. The contemporary generation of winemakers is producing award-winning wines from the country’s premier wine regions, including Nemea in the Peloponnese, the vineyards of Santorini, the Iraklio Wine Country on Crete and Naoussa in the north.
White varieties include moschofilero, assyrtiko, athiri, roditis, robola, and savatiano. The most popular Greek reds include xinomavro, agiorgitiko and kotsifali. House or barrel wine varies dramatically in quality (white is the safer bet) and is ordered by the kilo/carafe or glass.
Greek dessert wines include excellent muscats from Samos, Limnos, and Rhodes, Santorini’s vinsanto, mavrodafni wine (often used in cooking) and Monemvasia’s malmsey.
Retsina, white wine flavored with the resin of pine trees, became popular in the 1960s and retains a largely folkloric significance with foreigners. It’s something of an acquired taste but some winemakers make a modern version. It’s popular in Thessaloniki (where the main brand, Malamatina, is made) and it goes great with salty mezedhes and seafood.
Where to try it: Estate Argyros Winery and Gavalas Winery, both in Santorini; Thymiopoulos Vineyards, Naoussa.
Vegetarians and vegans
Vegetarians are well catered for in Greece since vegetables feature prominently – a legacy of lean times and the Orthodox faith’s fasting traditions. The more traditional a restaurant you go to, the more vegetable options you get, because they follow more of these fasting rules. If you come during Lent, it’s a vegan bonanza at these places.
Look for popular vegetable dishes such as fasolakia yiahni (braised green beans), bamies (okra), revythia (stewed chickpeas), briam (oven-baked vegetable casserole) and vine-leaf dolmadhes. Of the nutritious horta (wild greens), vlita (amaranth) is the sweetest, but other common varieties include wild radish, dandelion, stinging nettle and sorrel.
Do ask, though, to be sure that the vegetables have not been prepared in a meat-based broth.
For those that eat dairy, Greece’s regions produce many different types of cheese, most using goat’s and sheep’s milk, with infinite variations in taste. Apart from feta, local cheeses include graviera (a nutty, mild Gruyere-like sheep’s-milk cheese), kasseri (similar to provolone), myzithra (ricotta-like whey cheese) and manouri (creamy soft cheese from the north). Not found elsewhere in Greece, Santorini’s chlorotyri is a soft, creamy goat’s cheese that gives a local twist to the traditional Greek salad or else turns up in dolmadhes in the island’s restaurants.
A year in food
Spring
Artichokes and other fresh vegetables abound while cheesemaking kicks into gear. Easter is celebrated with tsoureki (brioche-style bread, sometimes flavored with cherry kernels and mastic) and dyed-red hard-boiled eggs.
Summer
Watermelon, cherries and other fruit jam-pack markets. In August, Skala Kaloni on Lesvos celebrates its sardine festival, while in the Peloponnese you can attend Leonidio’s Aubergine Festival.
Autumn
Nuts and figs are harvested and raki (Cretan firewater) is distilled. Aegina’s pistachio industry celebrates Fistiki Fest in mid-September. Raki or tsikoudia festivals are held in Voukolies and Cretan villages in November when olive oil is produced.
Winter
Olive harvest peaks. Honey cookies are eaten at Christmas to end fasting. On New Year’s Day, the golden-glazed cake vasilopita is shared.
Turizmi dhe trashëgimia gastronomike janë një binom fitimtar nëse bëhet fjalë për t’i dhënë hov jo vetëm zhvillimit ekonomik por edhe promovimit të produkteve tipike e autentike vendore, me një shije të pakrahasueshme dhe nxjerrjes në pah të prodhuesve të vegjël që na mundësojnë këto thesare gastronomike bazuar në dije e histori. Gastronomia përfshin të gjithë historinë e një territori dhe përfaqëson mënyrën në të cilën kulturat e ndryshme janë shfaqur gjatë shekujve.
Hapi i parë për të rritur interesin mbi trashëgiminë vendase gastronomike është të treguarit të ekzistencës dhe historisë së saj. Slow Food, në përpjekjen e saj mbi 20 vjeçare në mbrojtje të biodiversitetit dhe ushqimit në të gjithë botën dhe FAO – Organizata e Ushqimit dhe Bujqësisë e Kombeve të Bashkuara ndajnë strategji të përbashkëta dhe botimi “Arka e Shijes në Shqipëri” është pjesë e një shërbimi të ofruar nga Slow Food dhe VIS për FAO si pjesë e një Akt-Marrëveshjeje në mbështetje të projektit të titulluar “Ndërtimi i kapaciteteve administrative të MBZHR-së (Ministria e Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural) për negociatat teknike me Bashkimin Evropian në bujqësi dhe zhvillim rural”, i cili na prezanton me 57 produkte (fruta & perime, peshk & mish, mjaltë, produkte të përpunuara) dhe me 10 receta tradicionale nga e gjithë Shqipëria. Të dyja organizatat besojnë se vetëm me rritjen e interesit mbi konsumin e produkteve me Tregues Gjeografikë do mundemi të jemi në gjendje të mbrojmë dhe të ruajmë plotësisht trashëgimitë vendase gastronomike.
Biodiversiteti është premtimi më i madh për të ardhmen e njerëzimit. Pa të, baza e jetës njerëzore në planet do të humbiste, pasi është tabani ku janë formësuar dhe formuar qytetërimet dhe kulturat, falë përshtatjes njerëzore me mjedisin natyror. Mbrojtja, ruajtja dhe promovimi i biodiversitetit nuk është thjesht një prej zgjedhjeve të përparuara të intelektualëve apo ambientalistëve nostalgjikë: përkundrazi, është e vetmja rrugë e zbatueshme që kemi përpara. Është detyrim moral që duhet të ndërrmarrë brezi ynë që jeton këtë moment historik, kundrejt atyre që do vijnë pas nesh dhe do jetojnë në planetin Tokë, planet të cilin sot po e shkelim, lëndojmë dhe keqtrajtojmë.
Nga ky këndvështrim, “Arka e Shijes”, një projekt global, është një nismë që ka për qëllim të mbledhë informacione, njohuri dhe vetëdije, në lidhje me këtë trashëgimi unike, dhe botimi “Arka e Shijes në Shqipëri” e vendos atë në kontekstin shqiptar.
Përmes Arkës, komunitetet ftohen të rizbulojnë trashëgiminë e tyre bujqësore dhe ushqimore, në mënyrë që të mos humbasin lidhjen me tokën, e cila na ushqen dhe do të vazhdojë të na ushqejë.
Botimi “Arka e Shijes në Shqipëri” – Ushqim, Njohuri dhe Histori të Trashëgimisë Gastronomike, përmban një listë të produkteve që janë rezultat i një konsultimi të gjerë mes Slow Food, Universitetit të Shkencave Gastronomike, FAO, Ministrisë së Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural të Republikës së Shqipërisë dhe falë mbështetjes së shumë shefave të kuzhinës dhe vullnetarëve të gjithë rrjetit Slow Food në Shqipëri që punojnë me pasion çdo ditë për të ruajtur këtë trashëgimi unike, duke kontribuuar në atë që tashmë në të gjithë kontinentin përcaktohet si Rilindja e Gastronomisë Shqiptare.
Ky botim ka për synim të jetë si mjet për të promovuar biodiversitetin e Shqipërisë dhe për ta bërë atë të njohur në një publik më të gjerë.
Slow Food është e angazhuar për të mbrojtur ushqimet tradicionale, të qëndrueshme, cilësore, duke mbrojtur biodiversitetin e varieteteve të kultivuara dhe atyre të egra, si dhe metodat/teknikat e kultivimit dhe prodhimit. Të gjitha këto janë të kërcënuara nga mbizotërimi i ushqimit të përpunuar, agrobiznesi industrial dhe rregullat e tregut botëror.
Që nga viti 2012, VIS Albania ka luajtur një rol kryesor në zhvillimin e rrjetit të Slow Food në Shqipëri, dhe që prej asaj kohe ka punuar në bashkëpunim të ngushtë me Slow Food për t’u dhënë mundësinë popullsive rurale që të kthejnë traditat e tyre unike rurale në mundësi të qarta për zhvillim të qëndrueshëm. Në identifikimin e produkteve në Shqipëri kanë kontribuar shumë persona, shoqata dhe grupe prodhuesish nga i gjithë vendi.
Për secilin nga 57 produktet shqiptare në Arkën e Shijes jepet informacion mbi kategorinë, zonën e prodhimit, sezonalitetin, analizën e produktit, teknikat e gatimit, historinë e tij dhe përdorimin që gjen në kuzhinë.
FRUTA DHE PERIME
ULLIRI I BARDHË I TIRANËS
PRESHI I BELORTASË
ULLIRI KALINJOT
KOÇKULLA E SKRAPARIT
FASULJA KACAVJERRËSE E LEKBIBAJT
QERSHIA E ZEZË E LUZNISË
ÇAJI I MALIT
RRUSHI PULËZ
GËSHTENJA E REÇIT
RIGONI I KUQ
RRUSHI SHESH I BARDHË
RRUSHI SHESH I ZI
PATATJA E STEBLEVËS
RRUSHI VLOSH
MJALTË
MJALTË BEDUNICE
MJALTË MAREJE
MISH DHE PESHK
DELJA BARDHOKE
PESHKU BELUSHKË
DHIA E DRAGOBISË
PESHKU KORAN
KRAPI I LIQENIT TË SHKODRËS
TROFTA E EGËR E CEMIT
PRODUKTE TË PËRPUNUARA
RAKIA E MANIT TE BOBOSHTICËS
RAKIA E SHALËS
RAKIA E THANËS
FIQTE E THATË TË ROSHNIKUT
LËNGU I RASOJIT
ÇAJI I SANZËS
DJATHI KAÇKAVALL I GJIROKASTRËS
OSAT E GJIROKASTRËS
BOZA E GORANIT
HARDIÇI
JARDUNI
JUFKAT E DIBRËS
VERA KALLMETI
BUKA NË VOTËR E KELMENDIT
MISHI I THATË I KELMENDIT
LËNGU I VISHNJES
PEKMEZI I LUSHNJËS
MAZA E ÇAPRËS
MISHAVINA
RAKIA E RIGONIT
PASTËRMA DHIE
PETKA
TURSHI PATËLLXHANI
PISTILI
REHANI I THANËS
SALCA E SHAKULLIT
TRAHANA
HOSHAFI ME KUMBULLËN E ZEZË TË TROPOJËS
UTHULLA E THANËS
VAJI I ULLIRIT EKSTRA TË VIRGJËR KOKËRRMADHI I ELBASANIT
GLIKOJA E ARRËS
HOSHAFI I MOLLËVE TË EGRA
RAKI MANAFERRE TË EGËR
GLIKOJA E FIKUT TË EGËR
VERA E TRËNDAFILIT TË EGËR
RECETA TRADICIONALE
BYREK ME ARRA I MIRDITËS
TAVË ELBASANI
FËRGESA
FLI KUKSI
JUFKA DIBRE ME PULË
TAVË ME KORAN DHE ARRA
PAÇE KOKE
QIFQIA
TAVA E KRAPIT TË LIQENIT TË SHKODRËS
TRAHANA ME RRUSH TE MARINUAR DHE SALCË BERDULLAKU
Por çfarë është Arka e SHIJES dhe si mund të jepni edhe ju kontributin tuaj për të kataloguar produkte vendore të cilat duhet ruajtur e që janë në rrezik zhdukjeje, me qëllimin për t’u dhënë vlerë dhe për t’i mbrojtur pasi mbartin dije, histori dhe traditë që duhen trashëguar.
Arka e Shijes është një katalog online ushqimesh që rrezikojnë të zhduken dhe që janë pjesë e kulturave dhe traditave të të gjithë botës. Arka u krijua për të vënë në dukje ekzistencën e këtyre produkteve, për të tërhequr vëmendjen ndaj rrezikut të zhdukjes së tyre dhe t’i ftojë të gjithë të marrin masa për të ndihmuar në evidentimin dhe mbrojtjen e tyre, blerjen dhe konsumimin e tyre, duke treguar historinë e tyre, duke mbështetur prodhuesit e tyre, dhe në disa raste (siç është rasti i specieve të egra në rrezik zhdukjeje), duke promovuar ruajtjen dhe riprodhimin e tyre.
Qëllimi i përgjithshëm nuk është krijimi i një banke farërash, një koleksion materiali gjenetik apo një muze për të shfaqur njohuri tradicionale, por për të rizbuluar dhe dhënë vlera këtyre burimeve në mënyrë që të mbështesin ekonomitë vendase.
Përveç specieve bimore dhe shtazore, produktet e përpunuara kanë hyrë në Arkë sepse, së bashku me biodiversitetin e bimëve dhe kafshëve, djathrat, mishrat e stazhonuar, bukët dhe ëmbëlsirat po zhduken gjithashtu. Këto produkte janë shprehje të njohurive të fermerëve dhe artizanëve, që ekzistojnë jo në recetat e shkruara, por si aftësi dhe praktika komplekse të përcjella brez pas brezi.
SI TË PROPOZOSH NJË PRODUKT
Kushdo mund të propozojë një produkt pa qenë ekspert, mjafton të ketë aftësi të veçanta, ose të jetë një anëtar i Slow Food. Mund të propozoni një produkt nga zona juaj ose nga komunitete të tjera ose nga një vend tjetër. Mund të propozoni një produkt duke plotësuar formularin e thjeshtë të disponueshëm në faqen e internetit “Slow Food Foundation for Biodiversity”.
Formulari i plotësuar për propozimin do të vlerësohet nga komisionet kombëtare/rajonale, në vendet ku ata ekzistojnë. Faqja e internetit të Fondacionit radhit vendet në të cilat ekziston një komision dhe informacionet përkatëse për të kontaktuar me grupet vendore të punës. Këto dy organe – komisionet vendore dhe Fondacioni i Slow Food për Biodiversitetin – do të verifikojnë që propozimi i përshtatet kritereve të përcaktuara për projektin. Për ta bërë këtë, Fondacioni Slow Food bashkëpunon me këshilltarë nga vende të ndryshme. Nëse formatet e propozimit nuk janë të plota, do të kërkohet informacion shtesë nga propozuesi.
Pas miratimit, hapi tjetër është që të përfshihet një përshkrim i shkurtër i produktit në katalogun online.
Gjatë kohës së printimit të këtij botimi, anëtarët e Slow Food kanë përfshirë në Arkën e Shijes rreth 5,168 produkte nga 148 vende.
Me poshte mund te shihni galerine me disa foto nga ushqimet tradicionale:
Qahia është një gatim autokton, tradicional i hershëm i kuzhinës shqiptare.
Receta e përgatitjes së saj është shumë e njohur si traditë e çamërisë por gjithashtu gjerësisht përgatitet edhe në Kosovë, konkretisht zona e Prizrenit.
Ashtu si dikur edhe sot, qahia mbetet një ndër gatimet më karakteristike të amvisave të çamërisë dhe atyre të Kosovës.
AgroWeb.org ju sugjeron më poshtë recetën autentike të përgatitjes së Qahisë krejt lehtë në shtëpi.
I quajtur edhe si byreku i butë me 16 petë, ky gatim i përsosur kërkon pak përkujdesje dhe durim nga amvisat gjatë përgatitjes dhe me patjetër do të mbledhë gjithë familjen rreth tryezës për ta shijuar.
Sipas traditës së sofrës çame, Qahia shoqërohet në mënyrë të shkëlqyer me dhallë të freskët si dhe sallata me turshi të ndryshme shtëpie.
Përgatitja e Qahies në Shtëpi
Përbërësit
1 kg miell
2 filxhanë qumësht
3 vezë
Kripë
300 gr gjizë ose djathë i thërrmuar
150 gr gjalpë të freskët ose 3-4 lugë vaj ulliri (Për një gatim të shëndetshëm AgroWeb.org ju këshillon përdorimin e vajit të ullirit)
2 lugë gjelle maja buke
Përgatitja
Si fillim në një gotë me pak ujë të vakur hidhni majanë që të tretet.
Më pas, në një enë të madhe hidhni miellin, shtoni pak vaj ulliri, kripën, qumështin, majanë e tretur dhe përziejeni të gjitha bashkë.
AgroWeb.org ju udhëzon që të punoni masën me duar derisa brumi të bëhet homogjen.
Pasi keni përgatitur brumin, mbulojeni me një pecetë kuzhine dhe lëreni në një vend të errët që të pushojë përreth 30-40 minuta.
Në këtë mënyrë brumi do të dyfishojë masën e tij.
Ndërkohë, në një tas rrihni vezët bashkë me gjizën apo djathin e thërrmuar.
Më pas, ndajeni brumin në 16 toptha të vegjël, të cilët do t’i hapni në formën e petave përmes një petësi kuzhine.
Vendosni petat në tepsinë e lyer me pak vaj. Secilën petë që shtroni në tepsi spërkateni me pak gjalpë të freskët.
Pasi të keni shtruar petën e katërt hidhni një shtresë të hollë të gjizës apo djathit të thërrmuar me vezë. Kështu vijoni derisa të përfundoni vendosjen e të 16 petëve.
Spërkateni në fund me gjalpë dhe priteni në formën e katrorëve të vegjël ose rombit. Futeni të piqet në furrë të parangrohur në temperaturën prej 200 C derisa të marrë ngjyrën e kuqërremtë të pjekjes.