Category:

Stories

Lamtumirë Verë!

by admin 6 Gusht, 2019

written by admin

Nga Flora Xhemani Baba

Gjithmonë na ka pëlqyer që turet e fundit të verës t’i ndërmarrim diku nga fillimi i vjeshtës, atëherë kur rrëmeti i trafikut dhe fluksit të verës, përzier me vapën përvëluese mpaket dhe ngrohtësia e diellit të duket më qetësuese e përkëdhelëse, sidomos kur e shijon nëpër rrugët gjysëm të boshatisura të Shqipërisë. Këtë herë e vendosëm që udhëtimin ta bënim aty nga data 8-9 shtator.

Nuk kishim shumë kohë, por do të përpiqeshim të preknim gjithçka nga pak, aq më tepër që miqtë që kishim marrë këtë herë me vete, kishin parë vetëm gjysmën e Rivierës shqiptare, atë të segmentit Vlorë-Qeparo. Është një kohë shumë e mirë për pushime kjo e fillimshtatorit, kohë e cila thuajse të ripërtërin, ndoshta më shumë se dhjetë ditët e gjata që mund të kalosh i shtrirë nën çadër duke shijuar freskuese në shezllon.

Për një kafe te Sofoja

Nuk ishim as vonë as herët, ndalesën e parë të gjatë, e kishim lënë ta bënim në Drimades, në plazhin ku verën e fundit “kanë guxuar” të pushojnë edhe familjet me fëmijë të vegjël, për shkak të ndërtimit të shëtitores së re buzë detit, e cila të jep frymëmarrje dhe të fton t’i shfrytëzosh mirë pasditet e vona dhe mbrëmjet e gjata, pa patur nevojë të ulesh e të pish kafe por edhe thjesht duke i rënë asaj kryq e tërthor e duke thithur ajrin e freskët të Jonit. Mirëpo nëse kalon në Llogora, nuk mund t’i rezistosh as gjelbërimit e as freskisë, për të pirë së paku kafen e mëgjesit nën hijen e pishave të zeza shekullore. Në oborrin e Sofos ato janë të mahnitshme – nuk më erdhi mirë që kishin vënë çadra, sepse duket sikur u prish bukurinë kurorave. E ke të pamundur të mos e pish kafen me kokën përpjetë, teksa freskia e ajrit të detyron se s’bën të hedhësh diçka krahëve. E, natyrisht në Llogora nuk ke nevojë as për ujë me gaz e as për atë pa gaz, kafeja shoqërohet me ujë mali, që ta sjellin me një kanë qelqi e që lebërit i thonë “kabash”. Në mos, mund ta pini drejt e te burimi që Sofoja e ka qëndisur aq bukur.

Në Drimades – vetëm ne dhe deti

Panorama përherë tronditëse e Palasës dhe Dhërmiut, poshtë këmbëve të Llogorasë na shoqëron edhe neve – s’mund të bëjmë përjashtim nga të tjerët – sa herë që zbresim të tatëpjetat gjarpëruese. (Zymtas kujtoj guroren që po shqyen fshehtas Palasën, dashtë zoti e ndalin edhe atë si ca gjëra të tjera që kanë zënë të ndryshojnë). I vetmi që nuk i shijon dot deri në fund nuancat e Jonit, është shoferi. Por dikush duhet të sakrifikojë që të shijojnë të tjerët.

Duke parë smeraldin e ujit që sa më shumë zbret aq më këmbëngulës bëhet, u matëm të kthejmë në Palasë, tek ato rruginëzat e bardha që të çojnë drejt e në det por pastaj ndërruam mendje sepse kishim lënë pa shkelur me këmbë pjesën e fundit të plazhit në Drimades, nga ku përmes një dritareje natyrale mund të shijonim një plazh të magjishëm, fare të pazbuluar. Dhe ashtu bëmë. Çamë përmes ullinjve ku fatkeqësisht jo gjithçka po mbetet e virgjër por gjithsesi e bukur, dhe mbërritëm.

Kush ka shkelur nëpër brigjet e bruzta të Dhërmiut dhe nuk i janë copëtuar këmbët nga gurët e mëdhenj e të vegjël! Por ajo bukuri mahnitëse ta kishte marrë mendjen që atje në fillim të plazhit dhe sandalet e llastikta kishin mbetur në valixhen e udhëtimit, kështu që nuk kishte kuptim të ktheheshe mbrapsht. Vazhduam deri tek fundi i gjirit, aty ku shkëmbi konglomeratik përzihej me dhe të kuq dhe iu ngjitëm rrëpirës së vogël. Miqtë tanë mbetën. Ne e kishim parë disa herë atë peisazh por gjithaq herë ishim shtangur edhe ne. Një plazh i vogël me gurë të imët thuajse të bluar, flinte mes dy qosheve shkëmbore dhe e vetmja gjë që mund të bëninm ishte të zbrisnim poshtë. Kur këmbët na prekën sërish ujin, kthyem kokën nga kodra dhe pamë me trishtim se ne nuk ishim mysafirët e parë të këtij gjirthi. Zgavrat e shkëmbit ishin mbushur plot me plehra, mbeturina ushqimore që kishin mbetur aty nga pushuesit e fundit. Ata me siguri e kishin marrë gjithë lumturinë e mundshme të verës prej atij gjiri dhe zor se do kujtoheshin që çfarë s’hahej e kishin lënë në gojë të shkëmbit. Dhe sipas shumë gjasash, do t’i gjenin sërish aty kur të riktheheshin në verë, natyrisht të zgërlaqura prej motit, nëse bashkia e Himarës nuk kishte vënë dorën në zemër për një pastrim të plazhit në prag sezoni. Edhe dëbora është e bardhë por e dhj… qentë, më erdhi në mend një shprehje popullore teksa hiqja sytë nga plehrat. E për të hequr ndjesinë e pistë, futemi në det. Ai, natyisht bujar e i kristaltë, plot jod e kripë, është i zoti të heqë ndjesinë e pisllëkut e ta zëvendësojë këtë të fundit me atë një çlirimi të plotë e dëshire për t’u kredhur në pafundësi.

Një ngrohtësi si kjo…

U dyzuam mjaftueshëm për një darkë në restorant apo një të tillë pranë zjarrit bubulak buzë detit, që netëve ka një tërheqje të papërshkrueshme. Të vjen të pjekësh misra, kokoshka (sadoqë këto dy kënaqësi të vogla na i kanë shpifur rëndshëm shitësit e plazheve dhe të parqeve) dhe të skuqësh fytyrën në të, pavarsisht se nuk është fare ftohtë. Fryn vetëm erë e dëgjohet zhurma e detit, muzikë e mrekullueshme për veshët tanë, që jemi lodhur me dumdumet e diskove nëpër plazhe, e që tani kanë reshtur më. Dhe, në luftë me restorantin, fitoi zjarri.

Saranda e bukur dhe e pabukur….

Turistët kur futen në Sarandë, vënë duart në kokë, thonë operatorët turistikë, pastaj kur i çojmë në Butrint, thonë “Oh my god!”. Si me thënë, i marrim me të mirë me Butrintin, se po të ishte vetëm për Sarandën, s’do vinin fare. Mysafirëve tanë po u pëlqen çdo gjë në fakt, sepse akoma nuk u janë vrarë sytë me çmendurinë e ndërtimeve, ata shikojnë vetëm detin dhe shëtitoren e bukur. Aty e pimë edhe kafen, që të mos i ngjisnim më lart për të parë më nga afër batërditë. Gjithsesi, vështirë se mund t’i shmangesh panoramës së përgjithshme, sepse apo hedh sytë mbi det, sheh Lëkurësin i cili është vetëm pak metra larg ndërtimit më të afërt, derisa ta mbulojnë fare edhe atë si grami vreshtin. Eh, Saranda është e bukur por duhet të shohësh vetëm detin.

Për Butrint apo për Ksamil?

Tek të dyja do shkojmë por këtej djathtas nga Ksamili duhet të ecësh sërish me syna, si kali, për të mos parë ndërtimet e shëmtuara, kështu bëjmë ne të stërviturit, derisa mbërrijmë tek ishujt. Miqtë mahniten nga ngjyra e ujit, që në fakt duhet thënë se ka një blu karakteristike shumë të thellë, që shpesh ia kalon edhe Dhërmiut. Një brez i madh resh të ngjeshura e borë të bardha, kishin zënë vend në fund të horizontit e dukej që kishin ardhur me mision për ta nxjerrë më në pah blunë e Jonit. Në breg ajo thyhej gradualisht me butësi, derisa bëhej e tejdukshme duke krijuar një pamje mbresëlënëse.

Do ta provonim pak aftësinë nga ishulli në ishull natyrisht. Më i afërti ishte diku tek 200 metra. Nuk kuptohej sa thellë ishte, për shkak të patërtisë së ujit që të gënjen e ta sjell fundin më afër. Atë fund të bukur plot gurë, guaska e korale, që mjerisht po e çrrënjosin me beton e një zot e si di se si do ta ketë fundin. Kemi frikë se mos kur të vijmë herën tjetër, do gjejmë mure betoni rreth e përqark ishujve.

Në Butrint

Vetëm këtu nuk kishim asgjë për të thënë, thjesht të shijojmë atë që kemi shijuar gjithmonë, një prej bukurive të rralla që kemi deri diku të plotë. Nuk është kot parku më i vizituar në Shqipëri. Natyrisht këtu askush s’mund të rrudhte buzët apo të shikone diçka me keqardhje. Heshtja e qytetit, kënga e gjinkallave që kujtonin se ishte ende korrik, fëshfërima karakteristike e eukalipseve në hyrje të parkut, flsinin për një botë tjetër. Të mrekullueshme pa dyshim.

Nën freskinë e përjetshme të rrepeve

Syri Kaltër është një vend ku askush nuk kthehet nga pushimet pa e vizituar. E si mund ta linim ne? Aq më tepër që edhe vapa kishte bërë të sajën dhe kishim nevojë edhe për pak pushim. Dhe nëse kishte një vend për pushim të plotë, ky ishte ai i duhuri. Zhurmat e natyrës s’po na mërziten fare, atje zhurma e detit, këtej zhurma e burimeve që dalin gjithandej me bubullimë e nuk të lenë shans të vendosësh muzikë, e ku ka muzikë më të bukur se ajo e natyrës?

Për fat të keq rrapi pranë burimit tek Syri i Kaltër është rrëzuar, ka mbetur vetëm trungu i tij. Por njerëzit aty janë sërish, bëjnë foto pranë trungut, hidhen e kridhen mbi ujin që nuk ka më shumë se shtatë gradë e të pret brisk, sa nuk mban dot këmbët brenda më shumë se një minutë. Me trishtim shohim se edhe këtu po vijnë shitësit ambulantë e në pak kohë do mbushin zonën e rrepeve jo vetëm me produkte por edhe me mbeturina. Megjithatë, nuk duam ta prishim kënaqëisnë e këtij fundpushimi.

Në kthim…. na presin sorkadhet

Jemi sërish në rrugë. Një fundjavë e ngjeshur, që do kishe qenë mirë të ishte më e shtrirë në kohë por ja që askujt nga ne nuk i tepron koha për të parë secilin prej këtyre vendeve me nge e nga një në çdo ditë. Fundja edhe sikur të kishin qenë më shumë ditë, një ditë do të mbaronin.

Nuk jemi të mërzitur, përkundrazi, jemi të çlodhur e të kënaqur, ndonëse rruga është shumë e gjatë. Por ne do ta bëjmë edhe një ndalesë tjetër. Në Llogora, sigurisht, ku do të kalonim natën e kthimit. Atje na presin sorkadhet.

6 Gusht, 2019 0 comments

Stories

Kroçera, kjo botë e vogël që udhëton

by 6 Gusht, 2019

written by

Kroçera, kjo botë e vogël që udhëton

Një përvojë e paharrueshme ku koha herë ndal e herë vrapon para teje, ku detet ia lënë vendin njëri-tjetrit, ku qytetet dhe bukuritë të kalojnë para syve marramendthi, aq sa nuk arrin të kuptosh nëse është një ëndërr që po rrëshqet mbi ujra, apo një realitet i bukur që do të mbarojë shpejt. Sot ngrysesh në Korfuz e nesër gdhin në tjetër port. Fle në Bari e zgjohesh në Venecia (ah, Venecia…). Ikën nga Chioggia e drekon në Dubrovnik… pastaj drejt atdheut, mes ujrash e ëndrrash që përmblidhen rrëmbyeshëm mbi këtë qytet të vogël e të bardhë lundrues që quhet Kaltëroshe. Ëndrrat është mirë të ëndërrohen por edhe të jetohen. Faleminderit Çeleste…. 🙂
Kur mësuam nga fushata promocionale e Plazh.com,se nga Shqipëria më në fund do të nisej kroçera e parë, Celestial Cruises u gëzuam përgjysëm, sepse duke qenë se nisja e parë bëhej në tetor, nuk mund të shkëputeshim një javë apo dhjetë ditë nga Shqipëria në periudhë shkolle. Mirëpo ato ishin dy ture vjeshtore që përmbyllnin një stinë turistike e cila do të fillonte vetëm pranverën e ardhshme, kështu që nuk mund të prisnin aq shumë. I dhamë karar që mësimet e fëmijëve do të merreshin me vete dhe detyrat do të bëheshin me përpikmëri, me qëllim që të shijonim siç duhet të gjithë pjesën tjetër të kohës, që ishin pushimme të një lloji që nuk e kishim provuar më parë.
Puna jonë, duke qenë e lidhur me turizmin nuk la lë hapësirë që të lëvizim për periudha shumëditore, sidomos brenda stinës së verës, atëhere kur edhe angazhimet tona kanë kulmin. Për këtë arsye ende nuk kishim gjetur kohë të përshtatshme për të të provuar kënaqësinë e pushimeve me kroçerë. Epo, kishte ardhur koha.
Koha në fakt, nuk ishte hiç e mirë, e kemi fjalën për motin, që në Sarandë kishte ditë që ishte i vrenjtur e binte shi. Çeleste ishte ankoruar në port dhe priste turistët shqiptarë, që ishin të shoqëruar edhe nga një grup gazetarësh dhe operatorësh turistikë që do ta përcillnin këtë lajm në media, duke qenë se ishte kroçera e parë që nisej nga Shqipëria. Nuk ishte edhe aq e këndshme të niseshe për pushime me një kohë të tillë me shi por vetëm ideja e lëvizjes, të jepte shpresën se edhe koha do të ndryshonte sipas vendit. Dhe ashtu ishte vërtet.
Megjithatë, edhe në Korfuz, Çeleste mbërriti me shi, një shi që nuk të jepte mundësi të lëvizje shumë, përveçse me mjetet e transportit urban dhe me taksi. Ne nuk mund ta linim pa e parë edhe njëherë Korfuzin, apo Venecian e dytë, e ndoshta për këtë shiu pushoi. Nën freskinë e tetorit, kush me bluza e xhaketa në duar, e kush të hedhura krahëve, Korfuzi u mbush edhe njëherë me turistë, duke shënuar kështu edhe qytetin e parë port, ku u ankorua Çeleste.
Atë natë fjetëm në det. Ishte një ndjesi e papërshkrueshme. Natyrisht qe e kishim provuar edhe udhëtimin me traget por atmosfera ishte krejt tjetër. Ndërkohë që gjumi ynë vazhdonte rrugën drejt mëngjesit, edhe Çeleste vazhdonte udhën e saj ujore drejt portit të radhës.
Mëngjes. Patra. Një qytet port i zakonshëm por sidoqoftë, me fytyrën e vet të këndshme, që ta tregon qysh në dalje të portit, ashtu siç u tregon banorëve të tij krejt detin si pasqyrë, nga shkallët e larta që ngjiteshin deri lart në kodër, shkallë sfiduese që të matnin përgatitjen fizike. Dhe një kafe në kafenetë e hapura të shesheve, me pëllumbat e kudondodhur që vërtiten nëpër statujat e shesheve, të jep vetvetiu ndjesinë e të qenit nëpër metropolet e botës, dhe të vjen keq që këtë nuk e bën dot në Tiranë, se nuk kemi as sheshe, as statuja,as pëllumba.
Sërish për udhë. Përshëndesim jo vetëm Patrën por edhe Greqinë sepse aty ku ne nuk do ta ndjejmë dot, do të hyjmë në ujrat apenine, për t`u gdhirë në Bari, ku për lumturinë tonë shkëlqente dielli. Një ditë e kristaltë dhe e ngrohtë që na tha të mos i merrnim xhaketat kur të dilnim nëpër qytet se nuk ishte nevoja. Rrugicat e ngushta të Barit të vjetër, ishin si katakombe ku fëmijët vraponin të fshiheshin gjithë qejf për të luajtur kukafshehthi. Natyrisht që makinat andej nuk kalonin dot por biçikletat e vogla me tre rrota, ku në pjesën e pasme rrinin turistët dhe në timon guida që i shoqëronte, ishin padyshim të bukura.
Koha vrapoka më shpejt se Çeleste në këto pushime pa bazë toke dhe ne duhet të lëvizim drejt veriut sepse na pret Venecia (ah, Venecia), por më parë do të kthejmë sërish në një qytet të vogël portual që për hir të së vërtetës nuk e kishim dëgjuar më parë.
Kioxhia (ose Chiogia), ishte një qytet aq simpatik, sa nuk e kuptonim dot se pse nuk kemi qytete të tilla aq të ngrohta në Shqipëri, Durrësi mund të ishte një i tillë, duke qenë se shtrihet i gjithi mbi det, Vlora po ashtu. Varkat e panumërta, të dekoruara e me ngjyra aq të larmishme, nuk kishin si t`i mungonin peisazhit të një qyteti bregdetar, e nuk po flasim për jahtet, që kishin mbjellë një pyll të dendur direkësh në anën veriore të portit (ku Orikumi?). Ky qytet ishte vërtet simpatik bridhej në këmbë dhe na erdhi mire që patëm fatin ta përshëndesnim.
Natyrisht që Venecian nuk mund ta vizitonim për dy orë, e as për katër orë. Duhej një ditë e një natë, për të shijuar magjinë e pafundme që ky qytet ndjellës të fal gjithmonë.
Kush e ka vizituar një herë Venecian nëpërmjet Grand Canal dhe fati e çon përsëri në qytetin e ëndrrave, mund të provojë për herë të dytë ta shijojë nga toka. Nga Piazzale Roma deri tek Piazza San Marco, është një “ëalking tour” që nuk ju zgjat më shumë se 90 minuta, përmes të cilit mund të zbuloni në detaje “cale-t” (ne pamë edhe Cale degli Albanesi) magjike, si katakombe që fshehin brenda jo vetëm sekretet e “Urës së Psherëtimave”, por edhe kopshte plot lule, parqe të vegjël mbushur me pemë e sidomos arkitekturën e magjishme të Rilindjes. Eh, Venecia është Venecia….
Dubrovniku ishte porti i fundit që do të vizitonim. Ishte po aq i bukur sa dukej nëpër fotot turistike, ata që i kishin hedhur nuk kishin gënjyer. Një qytet që të bënte për vete të linte ndjesi të mira, mikpritës e me një përgatitje turistike të banorëve për t`u pasur zili. Gjithë qyeti ishte i bukur por natyrisht ne ishim turistë dhe do të shijonim Dubrovnikun e vjetër, kalanë, katedralet, dyqanet e zonës turistike që duhet thënë se nuk ishin edhe aq të shtrenjta sa dukeshin.
Kthimi. Vetëm në mbrëmjen e fundit e kuptuam se do të na mungonte rutina e përditshme e këtyre ditëve me të cilën u mësuam aq shpejt, zbritjen në dhomë, ngjitjet nëpër restorantet e shumta për të konsumuar vaktet e bollshme, pijet pa fund, përshëndetjet e stafit që duke marrë me mend një njohje të greqishtes buzëqeshin miqëshisht me një “Jasas”, pasditet e mrekullueshme në kuvertë (e kishim harruar shiun) saunat dhe hidromasazhet jashtë dhe gjithçka me të cilën mbusheshin pushimet e kaluar na një kroçerë.
Nata e fundit ishte më shumë ditë se natë. Çeleste çante ujin blu, e larë në hënë. Shkuma e bardhë e dallgës që i rrihte faqen, mbetej pas si një fjongo e bardhë dhe e gjatë, si të donte të shenjonte rrugën e bukur që kishte përshkuar për të na bërë të lumtur, teksa vraponte pa pushim për të na dërguar në atdhe. E kur më në fund në mëngjes, horizonti na tregoi Sarandën e dashur, nuk mund të mos dilte nga buzët një shprehje e ngrohtë si të donte t`i drejtohej një njeriu.
Ishte një jave e mrekullueshme. Faleminderit Çeleste.

6 Gusht, 2019 0 comments

Stories

Tri ditë fshatare rreth Liqenit të Dritës

by 6 Gusht, 2019

written by

Tri ditë fshatare rreth Liqenit të Dritës

Në Voskopojën e Shenjtë

Mëngjesi i 18 Shkurtit na gjeti buzë liqenit më të vjetër të Europës, e ndonëse dita ishte e kthjellët, reflektimi i diellit në dëborën e maleve përreth nuk arrinte të kthehej në ngrohtësi, por vetëm në dritë, në shumë dritë.

Ishte një nga 300 ditët me diell të Liqenit të Dritës.

Tymi i druve të zjarrit nga oxhaqet e shumtë thoshte se qyteti qe zgjuar herët, por vetëm 4-5 veta dukeshin në bulevardin buzë shtatoreve të Lasgushit e Mitrushit, ku gjuhët e dallgëve ende zgjateshin përtej bregut ranor. Është vetëm gjysma e një grupi gazetarësh që Partners Albania ka ftuar për të vëzhguar nga afër potencialin e turizmit alternativ në juglindje të Shqipërisë dhe në jugperëndim të Maqedonisë. Pjesa tjetër e ka marrë me nge kafenë e mikpritjes pogradecare.

Presim maqedonasit, por Jonida Alite, drejtuesja e grupit njofton se kolegët nga Lindja do të na bashkohen në Voskopojë. Mbërrijmë dhe sistemohemi në shtëpitë pritëse të ish-kryeqytetit kulturor të Mesjetës, por miqtë vijnë në orët e vona të drekës.

Pak përpara se dielli ta marrë ditën me vete, të dy grupet nisen për të vizituar atë çfarë ka mbetur pas 3 shkatërrimesh të shekullit XVIII dhe XX: kishën e Shën Kollit të pikturuar nga David Selenica dhe vëllezërit Zoografi, e ndonjë tjetër që diktaturës ateiste i shërbeu si magazinë. Prifti i mirë papa Thoma, i cili pranon se i ka hyrë rrugës së Zotit në fillim të viteve ’90, nuk është në gjendje t’u thotë miqve maqedonas se mrekullia më e madhe e asaj kishe, më fort se me emrin e shenjtit Nikollë, ka lidhje me faktin se ajo i mbijetoi delirit komunist të pas 1967-s, që në Shqipëri rrënoi mbi 2 mijë objekte kulti – gjë e pakonceptueshme për vendin që – siç thoshte Don Simon Jubani – e dënoi Zotin me vdekje.

Banorët e Voskopojës tregojnë gjëra që duhet t’i ballafaqosh në një kafe me kryetarin e komunës, i cili e sheh veten të suksesshëm, por fshatin të rrezikuar nga Reforma Territoriale-Administrative. Sidomos nëse kryetari i madh i Korçës, që do të dalë nga zgjedhjet e 21 Qershorit, nuk do ta shohë me prioritet Njësinë e re Vendore të Voskopojës, e cila në fakt, do të përfshijë në vetvete edhe disa komuna aktuale.

Vjen koha e darkës dhe mblidhemi sërish te Aliu, djali i pafjalë i të cilit, student ekonomiku, na ka shërbyer që paradreke si nuset e qëmotit, me një përzierje mes përulësisë dhe krenarisë. Ushqimet janë të shumëllojshme, por të zotit të shtëpisë i pëlqen të flasë sidomos për patatet bio, tashmë të certifikuara – që e shoqja i ka pjekur në furrë. Ky është një nga bizneset e vogla të Voskopojës, e cila mëton të rimëkëmbet falë turizmit familjar, një alternativë që sipas vendasve, është përkrahur nga organizata joqeveritare, por jo nga shteti shqiptar. Megjithatë, nga ana tjetër, edhe shteti ende punon vetëm me një sy e vesh për mbledhjen e taksave nga këto biznese – nëse vërtet mund të quhen të tilla për aq kohë sa janë në varësi të beharit të shkurtër, sepse vizitorët e rrallë të dimrit – tiranasit – vijnë veç fundjavave.

As vera e ëmbël që derdhet si në “Rubairat” e Omar Khajamit e as zjarri i stufës nuk e shpërndan dot mjegullën e akullt mes dy tavolinave tona, ndërsa prezantimi i secilit prej gazetarëve ndiqet me më shumë interes. Maqedonasit dokumentojnë vazhdimisht: shkruajnë, regjistrojnë, xhirojnë. Thuajse të gjithë kanë dyfishin e moshës së gazetarëve shqiptarë, e ndoshta kjo i bën të duken më seriozë edhe kur pinë.

Bëhet vonë dhe të gjithë shpërndahen nëpër 3 shtëpitë e pritjes, me zjarre bubulakë në oxhaqet që përveç salloneve, ngrohin kaloriferët e çdo dhome. Edhe pse me mobilim modest, dhomat pasqyrojnë traditën e famshme të juglindjes për pastërti e rregull. Në fund, përsëri ndonjë gotë verë me të zotët e shtëpive të cilët do të kujdesen gjithë natën për zjarrin e mysafirëve – dhe gjumë.

Mbrëmja tjetër do të na gjejë në “Republikën e Vevçanit” të Ish Republikës Jugosllave të Maqedonisë.

Dita tjetër

Pas një mëngjesi tradicional e më të bollshëm se darka, mikrobusi ynë me Xhevon e kujdesshëm në krye niset drejt Akademisë, ndërsa maqedonasit ndryshojnë përsëri plan: zbresin në Korçë, prej nga, të gjithë do të duhej të bashkohemi për t’u ngjitur në Moravë.

Kohët moderne kanë koston e tyre, e Kulla Panoramike e Korçës i ngjan celularëve të parë – kaba – por të përdorshëm nga njerëzit. Megjithatë kjo s’do të thotë se struktura e betontë do të bëhet më elegante me kalimin e viteve; thjesht njerëzve do t’u mësohet syri me të.

Mes shakave të pafundme prej atyre që puna i ka njohur më parë me njëri-tjetrin, mbërrijmë përsëri të parët te njëri prej restoranteve më të vjetër në Moravë, që mikpritësi bujar e buzagaz ka zgjedhur ta pagëzojë me emër italian. E ndërsa shtrohet dreka, maqedonasit vijnë, e ne u urojmë zyrtarisht mirëseardhjen – 24 orë me vonesë – duke theksuar se shpresojmë që kjo vizitë e përbashkët do të jetë një mundësi e mirë për integrim jo vetëm mes organizatave të kushtëzuara nga Bashkimi Europian për të bashkëpunuar në të dyja anët e kufirit, por edhe mes mediumeve që përfaqësonim, e sigurisht edhe mes popujve tanë fqinjë.

Përsëri gosti. Gatimi tradicional i mishit, brumërave e sallatave, por edhe vera e rakia sipas qejfit, të jep mundësinë t’i krahasosh me gatimet e ngjashme në Voskopojë, ku në të vërtetë, gjithçka ishte më autentike. Ndërkohë, dikush shfrytëzon rastin për t’u fotografuar pranë kryqit të kishës së Shën Ilias, e dikush tjetër merr shënime apo intervista në oborrin e stërmadh të kompleksit luksoz që ende vazhdon të zgjerohet në majë të Moravës.

Sipas programit, koha e kthimit nga Korça për në Pogradec, përkon me takimin me kryetarin e komunës së Vevçanit, Cvetomir Ugrinoski, por ky nuk ishte ndryshimi i vetëm: një kafe e gjatë në Drilon do të zhvendoste edhe vizitën në Tushemishtin dy hapa larg, ndërsa të nesërmen, maqedonasit do të shkurtonin thuajse gjysmën e agjendës.

“Republika e Vevçanit”

Sinjali i fortë i kompanive celulare që operojnë në Shqipëri, por edhe hapësira e liqenit, mundëson biseda telefonike me të afërm e kolegë deri në thellësi të Maqedonisë. Lëmë pas Ohrin dhe Strugën, për t’iu ngjitur anës tjetër të Parkut Kombëtar Shebenik-Jabllanicë, në një fshat malor të denjë për Guinnes, rreth 180 km në jugperëndim të Shkupit. Vevçani është komuna më e vogël e Maqedonisë dhe është e vetmja komunë që përbëhet nga vetëm një qendër e banuar: fshati Vevçan. Si një shtet brenda shtetit, “Republika e Vevçanit” kufizohet nga të gjitha anët vetëm nga Komuna e Strugës. Përveç kësaj, fshati me diçka më shumë se 2 mijë banorë që në vitin 2013 hoqi njëanshëm çdo tabelë në gjuhën shqipe, ka targat e veta të makinave, liçnikët – kartëmonedhat e karnavaleve, e qysh prej vitit 2000 edhe pasaportat e veta – të dytat, jo të vlefshme, por shprehje e një karakteri me të cilin mburrej në darkën e mirëseardhjes edhe pronari i restorantit thellësisht tradicional, “Kutmicevica”. Por kjo puna e pasaportave nuk ka qenë gjithmonë siç është tani – një truk për të tërhequr turistët: në kohën e shpërbërjes së Jugosllavisë, më 19 Shtator 1991, vetëm 11 ditë pas shpalljes së Republikës së Maqedonisë, banorët e këtij fshati prej 22.8 km², duke u thirrur, sipas tyre, në të drejtën e popujve të Ballkanit për vetëvendosje, vetëshpallën Republikën e Pavarur të Vevçanit deri më 8 Prill 1993 kur hyri në juridiksionin e Komunës shqiptare të Strugës, për t’u shkëputur si komunë më vete në vitin 2002.

Të nesërmen në mëngjes, teksa ktheheshim nga burimet e Vevçanit, drejtuesja e grupit të maqedonasve, Gonce Jakovleska nga Fondacioni MEDF, e arsyetoi mungesën e gazetarëve shqiptarë në përbërjen e grupit nga Maqedonia, me situatën e rëndë politike prej aferës së përgjimeve, edhe pse “bomba” e Zoran Zaev’it ka angazhuar njëlloj të gjithë median e këtij vendi.

Imazhi, marketingu, guida

Ndoshta përvoja e gjatë në turizëm e republikave të ish-Jugosllavisë së Paangazhuar që kanë pritur prej dekadash në brigjet e Adriatikut yjet e kinemasë e liderët e politikës botërore, standardi ekonomik i trashëguar, por edhe financimet prej gati 3 milionë eurosh të manifestimeve vjetore maqedonase në Ohër, Strugë, Manaki etj., janë tregues të pamohueshëm të arsyes pse Maqedonia gëzon vëmendje – në këtë rast, turistike. Ata dinë të kujdesen në detaje për imazhin, të cilin pastaj përpiqen ta shesin për më të madh nga ç’është në të vërtetë. Kjo u dëshmua jo vetëm në shtrimin e ushqimit tradicional e krejt të zakontë të darkës së fundit, por edhe gjatë vizitës në Elshan, pak kilometra në jug të qytetit të Ohrit dhe Parkut Kombëtar Galiçica. Krejt ndryshe nga Vevçani, fshati Elshan nuk dëshmon ndonjë unitet tradite në arkitekturë, pasi shtëpitë – të reja apo të vjetra – përveç betonit nuk kanë asgjë të përbashkët me njëra-tjetrën. Mirëpo, në kuadër të programit për promovimin e turizmit alternativ, vizita jonë ishte ecje malore në këmbë dhe me kafshë, si dhe shijim i traditës – që më shumë se i ushqimit – ishte i mënyrës së shërbimit të tij. Guida, pronar i një agjencie turistike në Ohër, ishte tepër i shkathët për të treguar histori, për të joshur gazetarët që t’u hipnin gomarëve të shoqëruar nga gratë vendase, për të shërbyer me ceremoni dhe solemnitet në një dërrasë mbi shpatull bukën e sapopjekur në furrën aty pranë, e madje edhe për të përshëndetur deri te mikrobusi, njërën prej plakave të fshatit, që bartte kostum kombëtar maqedonas. Për fat të keq, pikërisht një guidë si ai burrë mungoi gjatë turit tonë në Voskopojë, Tushemisht e Moravë, fshatra që gjithashtu janë pjesë e të njëjtit projekt të përbashkët “Drejt një turizmi alternativ” të nisur në Maj të 2013-s mes Partners Albania dhe Fondacionit Maqedonas për Zhvillimin e Ndërmarrjeve (MEDF), me financim nga projekti IPA i Bashkimit Europian për zhvillimin e turizmit në Qarkun e Korçës në Shqipëri, si dhe në zonën kufitare të Strugës, Ohrit, Debarças e Vevçanit në Maqedoni. Në një njoftim të shpërndarë për median, organizatorët thonë se kanë trajnuar pronarët dhe punonjësit e bizneseve të vogla që funksionojnë si turizëm familjar për shërbimin dhe kujdesin për klientin, komunikimin efektiv, menaxhimin e binzesit, hartimin r strategjisë dhe planit të biznesit, promovimin dhe marketingun, trajnim që po jepte rezultatet e para. Megjithatë, duhet edhe angazhimi i organizatave të tjera me programe të veçanta për trajnimin profesional të guidave, prania e të cilëve bëhet gjithnjë e më e domosdoshme në shoqërimin e grupeve turistike jo vetëm në zonat ku shtrihet projekti i lartpërmendur i Partners Albania, por në të gjithë Shqipërinë.

Shkesi Niko Peleshi

Për shkak të besimit të tij fetar, Nevzati, shoferi shkupjan dhe i vetmi shqiptar në grupin e maqedonasve, le që s’e provoi vetë verën e ëmbël e as rakinë e fortë të voskopojarëve, por s’ishte dakord që djemtë, e sidomos vajzat gazetare të pinin alkool. Ai dukej se shfrytëzonte çdo vizitë për të gjetur nuse për djemtë e tij, njëri prej të cilëve, shofer i një prej 5-6 autobusëve e mikrobusëve në pronësi të të atit. Teksa me shumë edukatë kërkonte leje për të fotografuar vajzat shqiptare, ai i tha Helenës së Korçës se do t’i sillte shkesin për t’i kërkuar dorën. “Çoji Niko Peleshin, se është korçar e nuk ta kthen”, – e këshilluam me humor, e Nevzati – që me sa duket nuk e njihte zëvendëskryeministrin e Shqipërisë – e bëri fakt të kryer. “Por unë nuk kam vajza për nuse në Shqipëri” – tha.

Agimi shqiptar

Për pak kohë, grupit të gazetarëve i është bashkuar Agim Poshka, i njohur më së shumti për zërin dhe interpretimin e ngrohtë të muzikës së zgjedhur shqiptare, e jo dhe aq si profesor i Universitetit të Europës Juglindore në Tetovë. Me fytyrën përherë të qeshur, njohësi i 6 gjuhëve miqësohet lehtë me të gjithë. E megjithatë nuk këndoi – por gjatë një bisede pas ndarjes nga ekipi maqedonas në Ohër, Poshka tregoi se si ia kishte mësuar perfekt gjuhën shqipe gruas së tij me prejardhje shqiptare: duke i shkruar përditë mesazhe celulari në shqipen letrare. Madje ajo vetë, që pranoi se përpara 5 vitesh nuk dinte thuajse asnjë fjalë, e kishte gjuhën shqipe – të mësuar nga i shoqi – një krenari.

Agimi zbret në Struga, ndërsa ne vazhdojmë rrugën e kthimit drejt Qafë Thanës. Edhe sonte nata do të flejë e qetë mbi liqen, por mëngjesin tjetër, pikërisht nga ky vend, Shqipërisë do t’i lindë një ndër agimet më me dritë të Europës.

6 Gusht, 2019 0 comments

Stories

“South Outdoor Festival”, Pilur 2017, një rikthim te “gjyshja në fshat”

by 6 Gusht, 2019

written by

Eraldo Rexho

Kur merr të përpjetën e kodrave mbi Himarë për në “South Outdoor Festival” që u organizua këtë vit për herë të parë nga programi “Zhvillimi i Integruar dhe i Qëndrueshëm i Rajonit Bregdetar Jugor” i implementuar prej GIZ në Shqipëri, lë peshën e lodhjes e stresit, mundimet e rrugës dhe i jep krahë vetes për një aventurë. Programi i prezantuar në faqen zyrtare të festivalit premton tri ditë të mbushura plot me aktivitete, aq sa të duket e vështirë të gjesh kohën për të pushuar, sidomos ata që kishin rezervuar biletën e pjesëmarrjes në më shumë se tre sporte.

Në fillim largësia të lodh, mendja të thotë se fshati nuk ka ndërmend të duket. Një gurore që shqyen peizazhin në të dalë të një ‘rruge dhensh’, mandej, gjarpërimet nëpër kodra, e rrugës që të kërcen makinën. Para sysh ke panoramën e një fshati që motmote më herët, fshehur maleve, veç sa i hidhte sytë mbi det. Gjiri i Himarës duket si në pëllëmbë të dorës. Tufa dhensh të zënë rrugën, më tej bariu sa sheh ‘krushqit që vijnë nga larg’, i shtyn bagëtinë në nën rrugë, ku janë stanet e thjeshta prej dërrase e eterniti. Era e vathës, të shpon hundët. Përshendetemi me bariun. “Punë e mbarë”, – dhe telefonat drejtohen për foto, video, e instastory. “Mbarë paçi e mirësevini. Për festival jeni?”, – pyet dhe me shkopin e drunjtë i shtyn dhentë të hapin rrugën, deri edhe ndonjë qingj që mezi e arrin të ëmën.

“Po, për festival. Si i ke të imtat sivjet?”, – pyesim si fëmijët e paditur që shkonin në fshat te gjyshja. “Mirë janë. Me qumështin e tyre kemi bërë djathin, qumështin e gjizën që do keni në festival”. E pyesim nëse jemi larg, dhe ai mohon i qeshur. Bariu ikën në udhën e dhenve, ne të makinave.

Rrënoja shtëpish të rëna, përgjatë një kodre të zhveshur të kujtojnë skena filmash. Pothuaj kemi mbërritur në fshat.Banesa me harqe, një a dy katëshe, me gurë të përhimë, me një uniformitet karakteristik, e që të kënaqin sytë, shihen të parat. Kanë kthina e oda miqsh dhe për të mbërritur deri në portat e drunjta lyer me blu, kalon nëpër rrugë të kalldrëmta.

Kisha është në pikën më të lartë, e duket që në të është ndërhyrë së fundmi. Në qendër, te Lapidari ku nderohen Dëshmorët e Atdheut, qëndron një rrap i moçëm, ku burrat mblidheshin e kuvendonin.

Një lokal që shërben kafe, bëhet zemra e Pilurit në kohë të tjera. Janë vajza që shërbejnë. Të qeshura e mikpritëse, u përgjigjen gjithë kërshërive tona. Pyesim për varret e Jelimëve e na thonë se janë pranë kodrës së Kolzës. Nekropoli antik flet për një zonë të banuar qysh herët.

Vajzat na sjellin kafetë, makiatot, lëngjet e frutave, më shumë si t’u kesh behur në odën e pritjes se sa si të ishim klientë. U kërkojmë batanije që të ulemi në lëndinat me bar, e meqë nuk kanë aty, zihen ngushtë.“A ju bëjnë punë mbulesat e tavolinave? Ato që janë prej letre?”, – na japin 10. Aq sa është i gjithë grupi ynë.

Prej aty, si në një ballkon natyral, Himara qytet, duket larg, deti shkëlqen nën rrezet e fundit të diellit të mbrëmjes së prillit. “Si po u duket fshati”, – na thotë një xhaxha që mban në dorë një gotë rakie, nga ajo e vendit. “Do kënaqeni. Më lart, duket edhe më bukur”. Ikim nga kafeneja për në Vanovë. Dy nëna të veshura me të zeza, me shami borë të bardha na urojnë mirëseardhjen. Mbajnë në duar borzilok që na këshillojnë ta marrim se është i mirë. Bisedojmë e qeshim. I pyesim për rininë e tyre, na pyesin për rininë tonë. I pyesim çfarë duhet të hamë, e na thonë çfarë është specialitet i zonës. Duart e tyre në rrudha, mbajnë tufa lulesh e barishtesh që për ne që s`i njohim janë veçse jeshillëqe. Plakat e jugut, dinë të jenë hokatare.

Pllaja e Vanovës e shtrirë në lartësi, puth mjegullën me qiellin. Kur është kohë me re, maja e malit nuk duket më.

Të mësuar me jugun e egër të verës, me çmimet e kripura që të ofrohen nga uji te mëngjesi, mirësjellja e mikpritja e piluriotëve, bën përshtypje. Në verë, jugu të shet dhe fjalën, ndërsa në Pilur, njerëzillëku është falas, mirësjellja e mikpritja njëherësh, gjithashtu.

Një zonë e pllajës është bërë vend kampingu. Çadrat janë ngritur. Matanë, janë çiklistët, makinat “4×4”, ‘kuzhina’ e shef Sokol Prengës dhe kostumet për çdo sport. Nisja bëhet nga Vanova, ndërsa mbërritja nuk dihet: aktivitetet sportive outdoor përfshijnë ecjen malore, çiklizmin malor, yogën, kanoen, parashutizmin, zhytjen e shumë të tjera; kudo përreth Himarës, nga kalaja e Vasiliqisë – të dashurës së zemrës së Ali Pashë Tepelenës në Porto Palermo – e deri në Llogara. Ne ndoqëm nga afër pjesën më të madhe të aktiviteve; udhëtuam me “Jeep Safari” për në Kuç, nga ku pamë edhe shtegun e biçikletave, vijuam më tej me aktivitetet e ujit në Porto Palermo ku shumë nga kolegët e medias provuan kayakun dhe zhytjet. Ndoqëm sigurisht grupin e hiking për në Gjipe, prej nga shijuam një panoramë magjike, që na ftonte të gjithëve të hidheshim në det.

Por “South Outdoor Festival” nuk solli vetëm sportet… Nata e parë, qe nata e festës, muzikë live, nga këngët më te vjetra te ato të ditëve tona, derisa qershi mbi tortë duhej medoemos të ishte iso-polifonia e grupit të Pilurit – të cilin e njohim që para fshatit kur festivalet folklorike, na sillnin në skenë burra e gra që duket se u këndonin legjendave. Kinemaja e hapur dhe panairi i produkteve artizanale e lokale, qëndronin në një qosh tjetër, duke përçuar të shkuarën e të tashmen në ekran a mbi stenda. Një ambulancë për ndihmën e shpejtë qëndron në hyrje të pllajës si edhe një polici private. Krahas ushqimeve të zonës, bëhet pas çdo vakti ngrënieje nga vullnetaret e festivalit, mbledhja e mbeturinave. Një zjarr bubluak, ngrohte pjesëmarrësit pranë një sobe të madhe. Mbrëmjeve të freskëta, me pije nëpër duar, në këmbë, duke kërcyer a ulur mbi kashtën e grurit zjarri që i avitej qiellit, dritat e verdheme e bënin atmosferën surreale.

Qindra turistë që morën pjesë provuan kombinimin e turizmit malor dhe turizmit të aventurës, nën moton “jo vetëm det”, Piluri e fshatrat e tjerë të Himarës u bënë strehë të një festivali, që u mbajt për herë të parë. Nuk mungoi gjatë tri ditëve intensive as forumi me gazetarët ku morën pjesë më shumë se 20 gazetarë dhe dy ministrat e qeverisë, Z. Gjiknuri dhe Znj. Ekonomi. Gjatë forumit të moderuar nga Arbana Osmani dhe Aleksandër Çipa, ministri i Energjisë dhe Industrisë, Z. Damian Gjiknuri, premtoi energji elektrike dhe një rrugë të shtruar për drejt fshatit. Mandej, ministrja e Zhvillimit Ekonomik, Turizmit, Tregtisë dhe Sipërmarrjes, Znj. Milva Ekonomi foli për rëndësinë e aktiviteteve si festivali “South Outdoor” dhe foli për turizmin e qëndrueshëm. Në përgjigje të pyetjeve të gazetarëve, dy ministrat dhe kreu i Bashkisë Himarë e Vlorë, premtuan në këtë parafushatë elektorale se këtë vit, qytetet bregdetare do jenë të pastra, pasi kanë nisma të reja e investime për plehrat. Në fund të festivalit, fshati mbi Himarë, rikthehet në mjegull, duke ruajtur shpresën për një event që rivjen vitin tjetër. E siç kishte parashikuar Hans-Jurgen Cassens, drejtor i GIZ “prezantojmë fshatrat me shpresën se do të kuptohen asetet e tyre në aspektin e trashëgimisë kulturore. Ky festival do të kthehet në një traditë ku kombinimi i aktiviteteve outdoor me kulturën e trashëgiminë mund të ndikojë në përhapjen e fjalës përmes turistëve. Kështu, pas festivalit do të kemi më shumë njerëz që do të flasin për vlerat e jugut, e shpresoj që festivali të kontribuojë në arritjen e këtij qëllimi”.
Duket surrelae çdo gjë, por na besoni “te gjyshja në fshat” është gjithmonë shumë bukur, edhe kur je rritur, ndaj mos e humbisni për asnjë arsye një fundjavë aventure dhe relaksi në Pilur, ballkonin e rivierës shqiptare.

6 Gusht, 2019 0 comments

Stories

South Outdoor Festival “Vuno 2018” rikthen shkëlqimin e perlave të Jugut

by 6 Gusht, 2019

written by

South Outdoor Festival “Vuno 2018” rikthen shkëlqimin e perlave të Jugut

Më shumë se pesëmijë ishin ata që iu përgjigjën ftesës së organizatorëve të edicionit të dytë të South Outdoor Festival, i cili këtë herë zuri vend mes ullinjve e shtëpive magjike të Vunoit, fshatit më të bukur të gjerdanit të perlave arkitektonike të Himarës.

Ishin sërish tri ditë të mbushura me adrenalinë, prej larmisë së pashoqe të aktiviteteve që zunë vend në sheshin e Festivalit por gjithashtu edhe përqark tij, në disiplina të ndryshme sportesh e sektoresh turistike. Kalendari i pasur i tureve dhe programit të gjatë të SOF 2018, që zuri vend nëpër faqet e internetit e të rrjeteve sociale, u prenotua i gjithi dhe sekush pati mundësinë të zgjidhte mes ekskursioneve në natyrë, sporteve të ndryshme, aktiviteteve të lira, lojrave të shumta, apo edhe risive të këtij festivali, tureve kulturore dhe atyre të ushqimit.

Vunoi mori jetë. Rrugicat e ngushta u mbushën plot me të rinj e tinguj të gëzueshëm, muzikë e aktivitete pa fund. Asnjëherë banorët e pakët e të shtyrë në moshë të Bregut nuk kishin parë kaq shumë njerëz së bashku sepse rëndom turistët varen poshtë në kërkim të detit e aventurave të plazhit. Por këtë herë ata kishin ardhur për Vunoin, për fshatin, për rrugicat e tij me kalldrëm e shtëpitë e bukura, hijeshuar me porta me qemerë, që vetëm mjeshtrat e Bregut e dinë se si i kanë gdhendur aq bukur. Rrëmujës së rindërtimit të fshatit, që po i nënshtrohet restaurimit, iu shtua edhe rrëmuja e bukur e festës.

Këtë vit shumica e vizitorëve ksihin ardhur edhe nga Kosova sepse jehona e festivalit të vjetshëm, mbajtur në Pilur la gjurmët e saj. Shtimi i numrit të vizitorëve dhe afërsia me Himarën, bëri një një numër më i madh hotelesh të prenotoheshin, krahasuar me vitin e kaluar dhe ndonëse një pjesë e mirë e të rinjvë shfrytëzuan kampingun e ngritur mes ullinjve të Vunoit, hotelet e Himares ishin plot.

Një festival quhet i tillë për larminë e aktiviteteve që përcjell. Dhe këtë vit, SOF 2018 pati shumë. Në sheshin e festës zunë vend sportet e shumta të qendrës Smart, si lojrat me dorë, shahu, lojrat e zgjuara, gjuajtja me hark, dhe shumë lloje të tjera lojrash që bashkë me personazhet e dashur të përrallave argëtuan pa masë jo vetëm të rinjtë por edhe fëmijët. Joga dhe ushtrimet gjimnastikore ishin sërish të pranishme mëngjeseve, ndërkohë që ditët u mbushën me një sërë aktivititetesh e turesh, që filluan me ngjitjen në Malin e Çikës në Llogora, zhytjet dhe turet me kajak në Jal, Fluturimet nga Llogoraja mbi Palasë dhe turet me biçikletë nëpër shtigjet e parrahura të Bregut.

Panairi i produkteve lokale nuk mund të mungonte në festival, si pasqyra e begatisë së kësaj zone të bukur të Shqipërisë, ende pak e njohur në këtë pikë. Përpos produkteve të tjera, zahireve, reçelnave e bimëve mjekësore, apo produkteve artizanale, mbreti gastronomik i panairit ishte padyshim vaji i ullirit ekstra i virgjër, prodhuar nga disa punishte të zonës së Himarës.

Kjo ishte edhe një prej arsyeve që përveç ofrimit të ushqimeve “fshatçe” në ambientet e festës, këtë herë festivali ofroi edhe një risi; Turet e Vajit të Ullirit, ideuar nga Luga e Argjendtë, që konsistonin në njohjen nga afër të kësaj kulture të lashtë të zonës, përmes vizitave në punishtet e vajit të ullirit, që janë ngritur në zonë. Ky aset i çmuar i fshatrave të Jugut, mund të gjenerojë nesër rritjen e numrit të turistëve që nuk do të vijnë më vetëm për plazhin por edhe për shumë vlera të tjera, ende të pashijuara.

Dhe një prej gjërave që shumica e turistëve, sidomos atyre shqiptarë nuk kanë ditur t`i vlerësojnë deri tani, është edhe arkitektura, historia dhe kultura e kësaj zone të jashtëzakonshme. Për fat të mirë, disa prej fshatrave si Dhërmiu, vetë Vunoi, Himara e vjetër, kanë fituar të drejtën e restaurimit dhe po risillen në jetë, duke I kthyer edhe njëherë sytë tek vlerat monumentale, që nesër do të sjellin këtu grupet e turistëve kulturorë. Jo më kot organizatorët këtë vit kishin menduar edhe për turet kulturore, me vizitat në Vuno dhe Himarën e vjetër.

Mbrëmjet e festivalit, u ndezën me muzikën shpirtërore të Grupit të pamungueshëm Polifonik Karakteristik të Himarës, për t`u pasuar më tej nga muzika moderne, që mbajti zgjuar të rinjtë deri në orët e para të mëngjesit. Për ata që donin diçka tjetër, një kinema e improvizuar, shfaqi filma gjatë të gjithë mbrëmjes, duke mbledhur rreth vetes dashamirësit e ekranit të madh.

Nëse Festivali i hap e u përshëndet nga zëvendësministri i Turizmit, mbyllja e tij u bë nga dy ministrat, ai i Turizmit, Blendi Klosi dhe ai i Bujqësisë Niko Peleshi, të cilët kishin ardhur për “të përfituar” nga prania e vizitorëve të shumtë, që të shpalosnin edhe një nismë interesante si “Smile Albania” dhe kalendarin e Festave Lokale që u shpallën fituese nga gara që Ministria e Bujqësisë kishte organizuar, për ndërtimin e këtij kalendari.

Forumi i gazetarëve, i cili gjithashtu u zhvillua për të dytin vit, u rrek të nxirrte ca përgjigje për një sërë problematikash që ka sot turizmi, përveçse për të nxjerrë konkluzionet kryesisht pozitive të Festivalit të Dytë SOF 2018.

Kjo festë e bukur, që mund të thuhet me plot gojën se e çertifikoi veten për t`u kthyer në traditë, natyrisht që nuk mjafton për t`i dhënë jetë Vunoit apo edhe fshatrave të tjerë të Bregut, që të ushtrojë ofertën e tij turistike gjithë verën. Por ajo është një trampolinë shumë e mirë që këto përla të bukura harruar në pluhurin e të shkuarës, të shkëlqejnë sërish me të gjithë madhështinë e tyre dhe të zbukurojnë pushimet e turistëve të huaj dhe shqiptarë, që zgjedhin të pushojnë në Rivierën Shqiptare.

6 Gusht, 2019 0 comments

Stories

PËRMET MOS E VET*

by admin 6 Gusht, 2019

written by admin

PËRMET MOS E VET*

Nga Kastriot Faci

Kjo ishte shprehja që nuk na u nda nga goja gjatë të gjithë kohës, që nga momenti i hyrjes në qytetin Përmetit, e derisa u kthyem në Shkodër. Kjo është shprehja që Sala, një nga shokët e mi e thoshte si me humor, por që për mua kjo shprehje ka shumë kuptim. Sapo jam kthyer nga vizita ime e dytë në Përmet, të mirëquajturin qyteti i trëndafilave, vizitë që e realizova me miqtë e mi më të ngushtë, pas katër vjetësh nga hera e pare që isha aty. Kujtoj që para katër vjetëve trotuaret ishin akoma me pllakat e sistemit komunist e më pati mbetur ndërmend gjatë edhe sllogani i qytetit, “Përveç detit, kemi gjithçka tjetër”. Por në atë kohë nuk shiheshin gjëkundi vizitorët e turistët.

Paçka se per t’u ardhur në ndihmë banorëve të këtij qyteti të vogël, shoqata italiane Cesvi kishte formuar rrjetin e artizanëve të prodhimit me emrin “Pro Përmet”. Aty pashë që ndërtesat e xhamisë dhe kisha protestane thjesht ishin të ndarë nga një mur rrethimi i lehtë.
***
Këtë herë e gjej krejt ndryshe Përmetin, tashmë është rindërtuar qendra e tij, në parkingun e hoteleve të qendrës ndodhen autobusët turistikë, pasagjerët e të cilëve kanë zaptuar të gjithë shtretërit e hoteleve të tij. Kjo në fakt është edhe arsyeja se pse neve na duhet të akomodohemi në Vila Culi, me çmimin prej njëmijë lekësh për shtrat. Të zotët, nje çift mjaft simpatik, zemërgjerë e me shumë humor, na gostitën me raki Përmeti dhe gliko kumbulle në shenjë mirëseardhjeje. Dalim të hamë darkë te Antigonea, një nga lokalet e sugjeruara nga Roberti, një prej miqve të mi të malit, përmetar, të cilin e patëm njohur në marshimin e Taraboshit në Shkodër. Të nesërmen, pas mëngjesit, nisemi nga qyteti me drejtim Ujrat Termale të Bënjës, 12 km larg Përmetit. Të tjerë kanë mbërritur më herët nga ne dhe po shijojnë ujrat e nxehta të vaskave. U futem në ujin termal dhe bejmë maska me balten e vaskës së rrethuar me mure me gure zalli në formë rrethore. Ndërkohë një e pas një po na behin autobusët e parkuar një natë më parë në qendër, pranë hoteleve. Ata po bëjnë transportin e turistëve vendas e të huaj, që si destinacion ashtu si ne, kanë Bënjën.
***
Unë dhe Alketi, ngjitemi në shpellën në krah të urës së Katiut, ku kundrojmë urën e vaskat dhe malet e kanionet përreth. Bukurri e rrallë. Vazhdojmë e ngjitemi, pikërisht aty ku më parë kishte qenë një repart ushtarak, më tutje, në shpat mali janë dy tunele. Kureshtja na bën t’i ofrohemi dhe ti vizitojmë ata. Ndërkohë që të tjerët në bëjnë telefon, pasi po afron vakti i drekës, që sipas porosisë së Robertit, do ta hamë tek restorant “Familjari” po aty në Bënjë. Me të mberritur aty, na mirëpret Eranda, njëra nga tri motrat që e menaxhojne lokalin, një grua që detyrën e merr seriozisht e na pret buzagaz. Mësojmë që ajo është ish-basketbolliste e ekipit 24 Maji, të qytetit të Përmetit. Ushqimi dhe shërbimi shumë i mirë, i shoqëruar edhe me me batuta e histori humori dhe me raki të fortë Përmeti, na bën që dhe darkën ta rezervojmë aty. Roberti kishte të drejtë.
****
Rrugës për në Bënjë ndaluam të shikonim nga afër një grup të rinjsh që po trajnoheshin për rafting. Aty dallova shokun tim përmetar Robertin. Pqr ju që jeni kuriozë, ai me familjen e tij jeton në të vetmin kamping në Përmet, në Albturist Ecocamping Përmeti. Ai është një njeri shumë i gjendur e që mund t’ju ndihmojë e t’ju shoqërojë edhe juve në eksplorimin e atraksioneve turistike të Permetit. Nëse keni nevojë, ja ku e keni numrin e tij 0694250444.
Tani doni të na pyesni se si e kaluam ne me grupin tonë? E kemi thënë pra, që në titull: Përmet, mos e vet. Kurse ju, mos e humbni një vizitë në Përmet, qytetin e trëndafilave.

Vende për t’u vizituar:
• Banjat e Bënjës
• Teqeja e Ali Postivan, Frashër
• Ngjitje në Trebeshinë-Dhëmbel-Nemërçkë
• Kishat e Kosinës dhe Leusës
• Bredhi i Hotovës, park kombëtar
• Kanioni Langaricës, – ujërat termale
• Guri i Qytetit
• Kanionet e Vjosës
• Rafting në Lumin e Vjosës
Distanca:
• Distanca nga Shkodra 305 km
• Distanca nga Tirana 235 km

(* Mos e pyet në dialektin shkodran, ka kuptim “mos pyet më se sa bukur ishte”)

6 Gusht, 2019 0 comments

Intinerare Stories

Vunoi i lashtë – atje ku parajsa gjen parajsën

by admin 6 Gusht, 2019

written by admin

Nga Arjan Konomi

E shkuara e lavdishme dhe e tashmja ku ndihet rreziku i braktisjes. Fshati ku qëndruan Lord Bajroni dhe piktori Eduard Lear, që u mrekulluan me ndërtimin dhe afresket e kishave. Vendlindja e shumë personaliteteve të artit, kulturës, por edhe i patriotizmit, për të cilët vendasit ndihen krenarë.

Udhëtim në Vuno, në një prej fshatrave bregdetarë të Jugut nga më të rrallët në Shqipëri për arkitekturën e veçantë e të rafinuar, urbanizimin, për historinë, protagonizmin në ngjarjet e mëdha të kombit, si dhe kontributin që ka në kulturën kombëtare.

I dëshmuar në shek. e dytë para Krishtit.

Nuk dihet se sa mijë vjet më parë njerëzit u ndalën në këto anë dhe u mahnitën nga relievi i përthyer por mrekullisht i bukur. Pastaj hoqën gurët, ngritën ledhe e ndërtuan tarraca. Thuhet se vetëm për një hektar tokë atyre u është dashur të zhvendosin rreth 3000 metra kub gurë! Ishin njerëz të punës, me vështrim drejt së ardhmes, trima, të besës, plot pasione dhe shumë të bukur.

Banorët e Kaonisë, siç thirreshin në kohë të lashta, shtëpitë i ndërtuan rrëzë maleve si për t’u mbrojtur nga piratët e detit dhe për të kursyer ato ngastra toke që i përftonin me mund të madh.

U ngritën fshatrat e Rivierës, njëri më i bukur se tjetri, gati-gati qytete të vegjël, të gjithë në një harmoni të habitshme ndërtimesh, që i dallon në gjithë vendin.

Vunoi është një nga këto fshatra që i bën nder krahinës për historinë, protagonizmin në ngjarjet e mëdha të kombit, si dhe kontributin që ka në kulturën tonë kombëtare.

Fshati është vendosur në shpatullat e malit të Mjegulloshit, me shtëpi të gurta dy a tre katëshe, ku do të ndeshesh me atë dukuri që vëren Kadareja për Gjirokastrën “nëse do të rrëzohesh nga çatia e një shtëpie do të biesh në çatinë e një tjetre më poshtë!”

Ndërtesat “shohin” të gjitha nga deti, por pa ia zënë dritën njëra-tjetrës. Ato lidhen me rrugë të kalldrëmta duke krijuar një konfiguracion të përsosur, madje shpesh ato gjarpërojnë poshtë qemerëve mbi të cilat ngrihen shtëpitë e banimit.

Harqet dhe qemerët i sheh në faqet e jashtme të dyerve dhe dritareve, në raste të tjera ato shërbejnë si konstruksione mbajtëse të kateve të mësipërme të shtëpive. Banesat e fortifikuara, apo kullat, i gjejmë si në Vuno ashtu dhe në fshatrat e tjerë të bregdetit. Kulla në lagjen e poshtme të fshatit, një kompozim vertikal, me bazë katërkëndëshe, tri katëshe, me frëngji, është shpallur prej vitesh monument kulture.

Në vizionin e ditëve të sotme të bën përshtypje fryma qytetare dhe ndjenja e komunitetit, vizioni për një fshat “të të gjithëve”, ku “ligjet” e bashkëjetesës i kanë respektuar pa marrë parasysh interesin e ngushtë të njërit a tjetrit. Të gjithë thonë se në krye të fshatit kanë qenë njerëz të urtë e të mençur, të drejtë e largpamës.

Dy shekuj më parë në familjen e njohur të Kasnecëve në Vuno qëndroi Eduard Liri, piktor i njohur anglez: “U çudita me llojin e ndërtesave në Vuno disa prej të cilave, si ato të Kasnecëve, në veçanti, qenë më tepër si “palazzit” e shumë qyteteve provinciale në Itali”-shkruan Liri. Më tej vazhdon: “Himarjotët përdorin gjuhën italiane më tepër se çdo banor i Shqipërisë; të gjithë fshatrat që kam kaluar, ndonëse të krishterë, janë të tërë shqiptarë me përjashtim të pak familjeve…”

Njerëzit e diellit të Jugut

Kjo shprehje metaforike i ka rrënjët në legjendat e hershme të këtij fshati. Kështu prej shumë e shumë kohësh, nuk mbahet mend se kur, në kambanoren e fshatit është një qiparis i vogël, që as hedh shtat, por as thahet. Të moçmit thonë se është simbol i vazhdimësisë së jetës.

Tregime epike lidhen me përroin e Mardhës, në krye të kanionit të mrekullueshëm të Gjipesë, ku u hodhën drejt vdekjes një tufë vajzash për të mos rënë në duar të pushtuesve; thuhet po ashtu se Jeronim De Rada, me rrënjë të hershme nga Himara, i ka vendosur ngjarjet e poemës së tij “Këngët e Milosaos” në Skutara të Vunoit. Skutarai është një kodër në dalje të fshatit, drejt Himarës, ku shihen ende gjurmët e një banimi të hershëm, një mjedis pastoral, sikurse duken rrugët e gurta, shkurrnajat, lisat dhe poshtë bregu poetik i Jonit, teksa pulëbardhat fluturojnë mbi det.

Por nëse këto mund të merren edhe si pandehma tashmë është e provuar se Odise Kasneci nga Vunoi dhe Jani Kocani nga Dhërmiu morën pjesë në Lidhjen Shqiptare të Prizrenit.

Në rrjedhat e kohërave vunjotësit kanë qenë të ndjeshëm dhe aktivë ndaj ngjarjeve historike, në krahinë, në tokën e të parëve të tyre, ashtu edhe te fqinjët, në Greqi, gjë që jo rrallë e ka patur koston e vet.

Në mesin e shekullit të shkuar ata morën pjesë në luftën antifashiste, ku simbol i fshatit mbetet Zaho Koka. Në reflektimet e ditëve të sotme ai është pa mëdyshje hero dhe viktimë, pasi luftoi trimërisht kundër pushuesve, sikurse u bë kurban i atyre me të cilët e bashkoi çlirimi i vendit. Zaho Koka në ato vite u lidh në një dashuri të madhe me Ramize Gjebrenë, gjithashtu në forcat partizane, gjë që i kushtoi jetën si njërit dhe tjetrit.

Por mbi të gjitha Vunoi është vendi i arsimdashësve dhe njerëzve të dijes, i intelektualëve të shquar që i kanë dhënë shumë kulturës sonë kombëtare. Nga ky fshat është Odise Grillo, shkrimtari i talentuar i letërsisë për fëmijë, autor i shumë librave, këngëve, botimeve enciklopedike.

Po të shkosh ditëve të verës në Jal, një plazh i bukur dhe kurativ, do të takosh regjisorin e madh, Dhimitër Anagnostin me të shoqen, aktoren e mirënjohur Roza Anagnosti. Dhimitri është “djalë bregu”- siç thonë në ato anë – dhe krijimtaria e tij i ka rrënjët në Bregdet, në historinë e familjes së tij e mbushur plot me patriotizëm. Pa e tepruar mund të themi se Anagnosti është një personalitet dhe vepra e tij i bën nder Vunoit, Himarës dhe gjithë Shqipërisë. Krijimtaria e tij është një gur themeli në artin shqiptar që do t’u mbetet kohërave. Në vitet vitet ’30-të të shekullit të kaluar shtëpitë e Anagnostëve ishin shkollë dhe internat, ku vinin vajza nga Jugu i vendit dhe mësonin zanate: qëndismën, tezgjahun, gatimin.

Nga ky fshat janë edhe aktorët e njohur të teatrit dhe filmit shqiptar: Robert Ndrenika dhe Anastas Kristofori. Ata kanë lënë një trashëgimi të pasur rolesh, karakteresh, dhe pa mëdyshje janë produkt i shpirtit himarjot në gjithë gamën e vet.

Atdheu fillon nga prona

Pamjet e fshatit të sotëm mund t’i gjeje edhe para 20 a 30 vjetësh, sepse Vunoi pak ka ndryshuar. Thuajse po ato shtëpi, po ato rrugë, ku ndonjë ndërtim i ri më shumë ia ka prishur bukurinë duke zhbërë atë traditë të mrekullueshme të ndërtimeve në Rivierë. Kisha e fshatit u dogj gati 10 vjet më parë, në ditët kur kishte mbaruar restaurimi i saj!

-Kush i vuri flakën – pyeta një të njohur aso kohe.

-Ne e ruajtëm në ditët më të vështira…pyesni më mirë ata që shkuan! – dukej që burri ish prekur në sedër.

Si për ironi kisha kish qenë monument kulture!

Para ca vitesh në Jal të Vunoit u prishën disa ndërtime, pa leje, siç u tha, duke hedhur në mes të detit miliona lekë të mbledhura me mund dhe djersë në mërgimin e vështirë. Natyrisht shteti s’kish pse bënte sehir dhe një ditë të bukur të bënte gjëmën!

Të moshuarit jetojnë me brengën e viteve të rinisë, të asaj kohe të largët kur nga çdo rrënjë ulli merrej gati një kuintal prodhim, kur në dimër bregu zverdhte nga portokallet dhe gjithë vitit karvanët e ngarkuar me djersën e njerëzve të punës ngjiteshin në fshat.

“Kanë ikur djem e vajza, nuk punon më rinia dhe fusha ka mbetur e shkretë!”

Të gjithë në një emigracion të çuditshëm si jashtë ashtu dhe brenda vendit.

Në fakt emigracioni ka qenë pjesë e Vunoit, si edhe gjithë krahinës. Po ai i shekullit të kaluar ka qenë me të vërtetë dramatik. Në vitet ’60 kur kish mbaruar kolektivizimi filloi braktisja e madhe: të gjithë donin të iknin dhe u turrën drejt Vlorës, Tiranës, Fierit, Elbasanit, deri në Shkodër.

Fusha, sakrificat e breznive të para nuk kishin asnjë kuptim për të rinjtë që e ndjenin veten të huaj në pronën e të parëve të tyre. Pas viteve ’90 ia behu braktisja e dytë më e madhe dhe sot për sot gati e pakthyeshme. Kështu thuajse “të dy palët” ndihen “të huaj” në vendlindje, madje jo rrallë e shohin njëri-tjetrin shtrembër, në mos me armiqësi sepse ligji i jep të drejtë njërës palë të marrë pronë të prindërve të vet, kurse tjetrës jo!

Kështu shpeshherë të duket sikur Vunoi i takon së kaluarës, sepse historinë, jetën, të ardhmen e bëjnë njerëzit nën fjalën e mençur “atdheu fillon nga prona” përndryshe s’u mbetet gjë tjetër veçse të mbeten të largët!.

“Ne kemi mbetur në mes të detit – më thoshte një emigrant nga Vunoi – dikur mësues. Matanë, në Greqi, Itali a gjetkë ndihemi të huaj, por edhe kur vijmë këtu prapë të huaj mbetemi.”

“Na duket sikur na kanë vënë traun e kufirit në rrugën e Llogorasë!. Duam të shkojmë, po ku? Të tjerë po bëhen zot në djersën e të parëve tanë!

Vunoi i lashtë - atje ku parajsa gjen parajsën

6 Gusht, 2019 0 comments

Stories

Adblock Detected